SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: BIỆN PHÁP GIÁO DỤC STEAM CHO TRẺ 3 TUỔI TRONG TRƯỜNG MẦM NON
- Thứ ba - 30/12/2025 22:58
- In ra
- Đóng cửa sổ này
I. BỐI CẢNH CỦA ĐỀ TÀI.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học – công nghệ, giáo dục các quốc gia trên thế giới đang chuyển dịch theo hướng chú trọng phát triển năng lực, tư duy sáng tạo và kỹ năng thích ứng cho người học ngay từ những năm đầu đời. Nhiều quốc gia có nền giáo dục tiên tiến đã đưa giáo dục tích hợp stem vào bậc học mầm non như một giải pháp nhằm hình thành sớm cho trẻ khả năng khám phá, tư duy, sáng tạo và giải quyết vấn đề thông qua trải nghiệm thực tế.
Giáo dục STEAM trong mầm non ở các nước phát triển không đặt nặng kiến thức hàn lâm mà tập trung xây dựng môi trường học tập mở, khuyến khích trẻ tương tác với thế giới xung quanh bằng các giác quan, thông qua chơi, thử nghiệm và sáng tạo. Đây được xem là xu hướng giáo dục hiện đại, phù hợp với yêu cầu phát triển con người trong thời đại mới.
Ngành giáo dục mầm non đang từng bước đổi mới nội dung và phương pháp tổ chức các hoạt động chăm sóc- giáo dục trẻ theo hướng lấy trẻ làm trung tâm, tăng cường trải nghiệm, thực hành và phát huy tính tích cực của trẻ. Định hướng việc đổi mới phương pháp giáo dục, khuyến khích các cơ sở giáo dục mầm non nghiên cứu, vận dụng các phương pháp giáo dục tiên tiến, trong đó có giáo dục STEM/STEAM, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho trẻ. Tuy nhiên, việc triển khai giáo dục STEAM trong mầm non hiện nay vẫn đang trong quá trình tiếp cận, thử nghiệm và chưa có sự thống nhất về cách thức tổ chức phù hợp cho từng độ tuổi, đặc biệt là trẻ 3 tuổi.
Trong thực tế chăm sóc giáo dục trẻ tại các trường mầm non, việc tổ chức các hoạt động cho trẻ 3 tuổi vẫn chủ yếu dựa vào các hình thức quen thuộc như quan sát tranh, đàm thoại, làm theo mẫu. Các hoạt động trải nghiệm, khám phá mang tính tích hợp chưa được tổ chức thường xuyên và có hệ thống.
Trong khi đó, trẻ 3 tuổi là lứa tuổi hiếu động, tò mò, thích khám phá nhưng khả năng tập trung còn hạn chế, đòi hỏi các hoạt động giáo dục phải linh hoạt, ngắn gọn, giàu tính trải nghiệm và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cần có những biện pháp cụ thể, phù hợp để lồng ghép giáo dục STEAM vào hoạt động một cách hiệu quả, khả thi và bền vững.
Từ bối cảnh quốc tế, trong nước và thực tiễn giáo dục mầm non việc nghiên cứu và vận dụng giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi là yêu cầu tất yếu, góp phần đáp ứng định hướng đổi mới giáo dục và nâng cao chất lượng chăm sóc – giáo dục trẻ trong giai đoạn hiện nay.
II. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong những năm gần đây, trước yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, ngành giáo dục mầm non ngày càng chú trọng đến việc đổi mới phương pháp tổ chức các hoạt động chăm sóc – giáo dục trẻ theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động và khả năng sáng tạo của trẻ. Giáo dục STEAM (Khoa học - Công nghệ - Kỹ thuật - Nghệ thuật – Toán học) là một trong những phương pháp giáo dục hiện đại đã và đang được áp dụng hiệu quả ở nhiều quốc gia phát triển trên thế giới như Mỹ, Nhật Bản…, với mục tiêu hình thành thế hệ công dân tương lai có tư duy linh hoạt, khả năng thích ứng và kỹ năng thực hành phong phú.
Tại Việt Nam, giáo dục STEAM tuy còn khá mới mẻ trong bậc học mầm non nhưng đã từng bước được Bộ Giáo dục và Đào tạo quan tâm, định hướng và triển khai tiếp cận trong các cơ sở giáo dục. Đặc biệt giáo viên mầm non được tiếp cận, tìm hiểu và vận dụng phương pháp giáo dục STEAM vào thực tiễn giảng dạy. Qua quá trình nghiên cứu, học hỏi và trực tiếp tổ chức các hoạt động cho trẻ, tôi nhận thấy STEAM là phương pháp giáo dục phù hợp, hiệu quả và giàu tính trải nghiệm, có khả năng khơi dậy sự hứng thú, sáng tạo và ham khám phá ở trẻ nhỏ.
Đối với trẻ 3 tuổi, đây là giai đoạn trẻ bắt đầu chuyển từ tư duy trực quan hành động sang tư duy trực quan hình ảnh. Trẻ rất hiếu động, tò mò, thích quan sát, sờ chạm, khám phá thế giới xung quanh thông qua các giác quan. Trẻ thường đặt ra những câu hỏi đơn giản như: “Cái gì?”, “Vì sao?”, “Như thế nào?”. Đây chính là “giai đoạn vàng” để kích thích khả năng nhận thức, hình thành những hiểu biết ban đầu và nuôi dưỡng niềm yêu thích học tập ở trẻ. Các hoạt động giáo dục STEAM với đặc trưng “học mà chơi – chơi mà học”, chú trọng trải nghiệm thực tế, thao tác trực tiếp với đồ vật, nguyên vật liệu quen thuộc, rất phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ 3 tuổi.
Thực tế cho thấy, trẻ mầm non không học bằng lý thuyết hàn lâm hay những lời giảng giải dài dòng mà trẻ học tốt nhất thông qua trải nghiệm, quan sát và thực hành. Khi trẻ được trực tiếp tham gia vào các hoạt động khám phá khoa học đơn giản, các trò chơi sáng tạo, các hoạt động tạo hình, lắp ghép, so sánh số lượng…, trẻ sẽ ghi nhớ nhanh hơn, hiểu sâu hơn và hứng thú hơn. Giáo dục STEAM trong mầm non không nhằm giải thích các nguyên lý khoa học phức tạp mà hướng tới việc giúp trẻ nhận biết sự thay đổi của sự vật, hiện tượng, biết chia sẻ cảm nhận và hình thành kỹ năng ban đầu cho cuộc sống.
Bên cạnh đó, trong bối cảnh xã hội hiện đại, yêu cầu đối với nguồn nhân lực không chỉ dừng lại ở kiến thức mà còn đòi hỏi khả năng sáng tạo, hợp tác, giao tiếp và thích ứng. Việc bổ sung yếu tố Nghệ thuật (Arts) vào mô hình STEM để hình thành giáo dục STEAM càng làm cho các hoạt động học tập trở nên sinh động, gần gũi và phù hợp hơn với trẻ mầm non. Thông qua các hoạt động STEAM, trẻ được phát triển đồng thời nhiều kỹ năng quan trọng như: tư duy sáng tạo, khả năng giao tiếp, hợp tác nhóm, sự tự tin và tính kiên trì.
Xuất phát từ tình yêu nghề, mến trẻ và mong muốn nâng cao chất lượng chăm sóc - giáo dục trẻ 3 tuổi tại lớp mình phụ trách, tôi nhận thấy cần thiết phải nghiên cứu và vận dụng các biện pháp giáo dục STEAM phù hợp, cụ thể và hiệu quả cho lứa tuổi này. Việc thực hiện đề tài không chỉ giúp trẻ được học tập trong môi trường thân thiện, giàu trải nghiệm mà còn giúp bản thân tôi không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục mầm non trong giai đoạn hiện nay, tôi đã lựa chọn đề tài: “Biện pháp giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi trong trường mầm non”
III. PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
1. Phạm vi nghiên cứu
- Tại trường mầm non nơi tôi đang công tác.
2. Đối tượng nghiên cứu của đề tài
- Trẻ mẫu giáo 3 tuổi.
3. Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp nghiên cứu lý luận
- Phương pháp quan sát:
- Phương pháp điều tra, thu thập thông tin
- Phương pháp đàm thoại:
- Phương pháp thực hành - trải nghiệm:
IV. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.
Xuất phát từ đặc điểm phát triển tâm sinh lý của trẻ 3 tuổi tuổi học tập chủ yếu thông qua chơi, trải nghiệm và thao tác trực tiếp, việc lồng ghép giáo dục STEAM vào hoạt động chăm sóc- giáo dục trẻ nhằm giúp trẻ được học tập một cách tự nhiên, nhẹ nhàng và hiệu quả. Trẻ được tiếp cận kiến thức thông qua các hoạt động thực hành, khám phá, từ đó hứng thú hơn và ghi nhớ lâu hơn.
Mục đích của đề tài là nghiên cứu và xây dựng các biện pháp giáo dục STEAM phù hợp với trẻ 3 tuổi, vận dụng linh hoạt vào thực tiễn giảng dạy tại trường mầm non nhằm khơi dậy ở trẻ niềm yêu thích học tập, khả năng khám phá, sáng tạo và tư duy ban đầu.
Thông qua các hoạt động trải nghiệm thực tế, trẻ từng bước hình thành các kỹ năng nền tảng phù hợp với lứa tuổi như: quan sát, so sánh, thử nghiệm đơn giản, giao tiếp và chia sẻ ý tưởng, đồng thời làm quen với các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học một cách gần gũi.
Bên cạnh đó, đề tài nhằm đề xuất các hình thức tổ chức hoạt động STEAM linh hoạt, phù hợp điều kiện thực tế, góp phần nâng cao chất lượng chương trình giáo dục mầm non theo hướng đổi mới và tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường – phụ huynh trong việc tạo điều kiện cho trẻ trải nghiệm STEAM.
V. GIẢ THIẾT KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI.
Nếu giáo viên xây dựng và vận dụng hiệu quả hệ thống các biện pháp giáo dục STEAM phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ 3 tuổi, dựa trên tư duy trực quan – hành động của trẻ; đồng thời chú trọng:
Xây dựng môi trường giáo dục mở, an toàn, sử dụng các nguyên vật liệu quen thuộc từ thiên nhiên và vật liệu tái chế;
Lồng ghép linh hoạt giáo dục STEAM vào các hoạt động chăm sóc – giáo dục hằng ngày như hoạt động góc, hoạt động ngoài trời, hoạt động trải nghiệm, thay vì tổ chức thành các tiết học riêng biệt;
Phát huy vai trò của yếu tố Nghệ thuật (Art) để dẫn dắt, khơi gợi hứng thú cho trẻ trong quá trình khám phá các kiến thức khoa học và toán học sơ đẳng, thì sẽ tạo được môi trường học tập tích cực, hấp dẫn, giúp trẻ 3 tuổi hứng thú hơn khi tham gia hoạt động, mạnh dạn khám phá, từng bước hình thành các kỹ năng nền tảng như: quan sát, so sánh, hợp tác nhóm và giải quyết những tình huống đơn giản trong cuộc sống hằng ngày.
Đồng thời, việc áp dụng các biện pháp giáo dục STEAM một cách phù hợp sẽ góp phần nâng cao năng lực chuyên môn, khả năng sáng tạo và đổi mới phương pháp tổ chức hoạt động của giáo viên, qua đó nâng cao chất lượng thực hiện chương trình giáo dục mầm non theo hướng đổi mới.
VI. ĐIỂM MỚI TRONG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Điểm mới của đề tài là xây dựng và vận dụng hệ thống biện pháp giáo dục STEAM phù hợp riêng cho trẻ 3 tuổi, dựa trên đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu học tập của lứa tuổi, theo hướng nhẹ nhàng, linh hoạt, lấy chơi và trải nghiệm làm trung tâm, không sao chép máy móc mô hình dành cho trẻ lớn.
Các biện pháp có tính khả thi và thực tiễn cao, tận dụng nguyên vật liệu sẵn có, gần gũi với trẻ, không đòi hỏi trang thiết bị phức tạp, phù hợp điều kiện thực tế của trường mầm non. Việc lồng ghép linh hoạt các yếu tố STEAM, đặc biệt là yếu tố Nghệ thuật (Art), giúp tạo hứng thú, duy trì sự tập trung và cảm xúc tích cực cho trẻ.
Đề tài mang lại hiệu quả vừa góp phần phát triển toàn diện cho trẻ 3 tuổi, vừa nâng cao năng lực chuyên môn và khả năng đổi mới phương pháp tổ chức hoạt động của giáo viên, khẳng định giá trị thực tiễn và khả năng ứng dụng của giáo dục STEAM trong trường mầm non.
B. NỘI DUNG.
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN
Giáo dục mầm non là bậc học đặt nền móng đầu tiên cho sự phát triển toàn diện của con người. Mọi tác động giáo dục ở giai đoạn này đều có ý nghĩa lâu dài, ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành nhân cách, năng lực và thái độ học tập của trẻ trong các bậc học tiếp theo. Vì vậy, việc lựa chọn phương pháp giáo dục phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ mầm non, đặc biệt là trẻ 3 tuổi, có vai trò vô cùng quan trọng.
Thực hiện chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Luật Giáo dục năm 2019 (Luật số 43/2019/QH14, có hiệu lực từ ngày 01/7/2020) đã xác định rõ mục tiêu giáo dục là phát triển toàn diện con người, chuyển mạnh quá trình giáo dục từ việc truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực, phẩm chất người học. Trên tinh thần đó, Chương trình Giáo dục mầm non của Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng lấy trẻ làm trung tâm, tăng cường các hoạt động trải nghiệm, khám phá, thực hành; coi trọng quá trình trẻ “tự học thông qua chơi” dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên.
Về mặt khoa học giáo dục, nhiều nghiên cứu đã khẳng định rằng trẻ mầm non học hiệu quả nhất thông qua trải nghiệm trực tiếp với môi trường xung quanh. Đối với trẻ 3 tuổi, tư duy chủ yếu là tư duy trực quan – hành động, trẻ nhận thức thế giới thông qua việc quan sát, sờ chạm, thao tác, thử nghiệm và bắt chước. Trẻ chưa có khả năng tiếp nhận các khái niệm trừu tượng hay lý thuyết phức tạp, nhưng lại rất nhạy cảm với hình ảnh, màu sắc, âm thanh, chuyển động và các tình huống gắn liền với đời sống hằng ngày. Do đó, các phương pháp giáo dục mang tính áp đặt, thiên về truyền đạt kiến thức một chiều sẽ không phát huy được hiệu quả đối với lứa tuổi này.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại và tác động mạnh mẽ của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, giáo dục không chỉ hướng tới việc trang bị kiến thức mà còn chú trọng phát triển các năng lực nền tảng như tư duy sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề, giao tiếp, hợp tác và thích ứng với sự thay đổi. Chính vì vậy, giáo dục STEM và sự mở rộng thành giáo dục STEAM đã trở thành xu hướng giáo dục tiên tiến được nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm và áp dụng từ sớm, trong đó có bậc học mầm non.
Bản chất của giáo dục STEAM trong mầm non là học thông qua chơi và trải nghiệm. Trẻ được tham gia vào các hoạt động gần gũi như chơi với nước, cát, lá cây, sỏi đá, đồ dùng tái chế; được quan sát sự thay đổi của sự vật, hiện tượng; được thử nghiệm, sai và làm lại dưới sự khích lệ của giáo viên. Thông qua đó, trẻ từng bước hình thành các kỹ năng cơ bản như: quan sát, so sánh, dự đoán, hợp tác với bạn, diễn đạt cảm xúc và ý tưởng bằng ngôn ngữ của mình. Những trải nghiệm này giúp trẻ ghi nhớ lâu hơn, hiểu sâu hơn và hình thành thái độ tích cực đối với việc học tập.
Mặt khác, giáo dục STEAM còn góp phần định hình vai trò mới của giáo viên mầm non. Giáo viên không còn là người truyền thụ kiến thức một chiều mà trở thành người thiết kế môi trường học tập, người đồng hành, hỗ trợ và khơi gợi hứng thú cho trẻ. Thông qua việc tổ chức các hoạt động STEAM linh hoạt, giáo viên có điều kiện phát huy tính sáng tạo, nâng cao năng lực chuyên môn và đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục mầm non trong giai đoạn hiện nay.
Từ những cơ sở trên có thể khẳng định rằng, việc lồng ghép giáo dục STEAM vào hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ 3 tuổi là hoàn toàn phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục, phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ mầm non và có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho trẻ ngay từ những năm đầu đời.
II. THỰC TRẠNG
Trong những năm gần đây, việc đổi mới phương pháp giáo dục mầm non theo hướng lấy trẻ làm trung tâm, tăng cường trải nghiệm và phát huy tính tích cực của trẻ đã được các cơ sở giáo dục quan tâm triển khai. Tuy nhiên, đối với giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi, việc tổ chức và áp dụng trong thực tiễn vẫn còn nhiều khó khăn và chưa thực sự đồng bộ.
Giáo dục STEAM tuy đã được nhắc đến và từng bước triển khai trong các trường mầm non, song trên thực tế, việc lồng ghép STEAM cho trẻ 3 tuổi còn mang tính thử nghiệm, chưa có hệ thống biện pháp cụ thể, thống nhất. Một số giáo viên còn hiểu STEAM theo hướng nặng về kiến thức, dự án, chưa điều chỉnh phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ nhỏ, dẫn đến hiệu quả chưa cao. Nếu hoạt động tổ chức chưa linh hoạt, còn dài dòng hoặc mang tính áp đặt, trẻ dễ mất hứng thú, thụ động trong quá trình tham gia.
Trong quá trình thực hiện tôi còn gặp một số thuận lợi khó khăn sau.
1. Thuận lợi
Trong quá trình trực tiếp giảng dạy và thực hiện Chương trình Giáo dục mầm non mới, tôi nhận thấy có những thuận lợi cơ bản sau:
Nhà trường nhận được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của các cấp lãnh đạo và Ban Giám hiệu
- Cơ sở vật chất tương đối khang trang, sạch đẹp. Phòng học rộng rãi đồ dùng, đồ chơi, trang thiết bị phục vụ công tác chăm sóc - giáo dục trẻ được trang bị tương đối đầy đủ tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt động giáo dục STEAM cho trẻ.
Đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên trong nhà trường trẻ trung, có trình độ chuyên môn, nhiệt tình, yêu nghề, mến trẻ, thường xuyên được tham gia các lớp bồi dưỡng, tập huấn, sinh hoạt chuyên môn, góp phần nâng cao năng lực chuyên môn và phương pháp giảng dạy.
Nhà trường tạo điều kiện cho giáo viên khai thác Internet, tiếp cận các tài liệu, chuyên đề, phương pháp giáo dục mới, phục vụ cho việc nghiên cứu và đổi mới hình thức tổ chức hoạt động giáo dục STEAM.
Phần lớn giáo viên là người địa phương, thuận lợi trong công tác; đồng nghiệp trong tổ chuyên môn luôn sẵn sàng chia sẻ, hỗ trợ, trao đổi kinh nghiệm trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài.
100% trẻ trong lớp học đúng độ tuổi. trẻ hiếu động, tò mò, thích khám phá, dễ hứng thú với các hoạt động trải nghiệm. Trẻ đã có nề nếp sinh hoạt, thói quen học tập bước đầu; khả năng nghe – hiểu và tiếp thu tương đối tốt, tạo điều kiện thuận lợi cho việc lồng ghép giáo dục STEAM trong các hoạt động hằng ngày.
Bản thân tôi luôn yêu nghề, mến trẻ, có tinh thần trách nhiệm; tích cực tự học, tự nghiên cứu qua sách báo, Internet, sinh hoạt chuyên môn trong và ngoài nhà trường; chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực, phù hợp với đặc điểm của trẻ 3 tuổi.
2. Khó khăn
Bên cạnh những thuận lợi, trong quá trình thực hiện đề tài tôi cũng gặp không ít khó khăn:
Giáo dục STEAM là phương pháp còn tương đối mới đối với giáo viên mầm non, đặc biệt là khi áp dụng cho trẻ 3 tuổi. Giáo viên đôi lúc còn lúng túng trong việc thiết kế hoạt động sao cho đúng tinh thần STEAM mà vẫn phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và khả năng tập trung ngắn của trẻ.
Một số hoạt động giáo dục vẫn còn chịu ảnh hưởng của phương pháp truyền thống, chưa khai thác triệt để các tình huống thực tế và nguyên vật liệu tái chế, vật liệu mở để tổ chức hoạt động trải nghiệm cho trẻ.
Trẻ 3 tuổi có sự không đồng đều về khả năng nhận thức, một số trẻ còn nhút nhát, rụt rè, kỹ năng giao tiếp và hợp tác nhóm còn hạn chế; một số trẻ phát âm chưa chuẩn tiếng phổ thông, ảnh hưởng đến khả năng diễn đạt và tiếp thu hoạt động.
Tài liệu tham khảo về giáo dục STEAM dành riêng cho lứa tuổi mầm non, đặc biệt là trẻ 3 tuổi, còn chưa phong phú; đồ dùng, thiết bị phục vụ cho hoạt động STEAM chưa thật sự đầy đủ, đòi hỏi giáo viên phải tự tìm tòi, sáng tạo trong quá trình tổ chức.
Việc phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong giáo dục trải nghiệm cho trẻ chưa thực sự đồng bộ. Một số phụ huynh còn hạn chế trong nhận thức về mục tiêu giáo dục mầm non, chủ yếu quan tâm đến việc trẻ học đọc, học viết sớm, chưa chú trọng đến việc phát triển toàn diện cho trẻ thông qua trải nghiệm.
Một số phụ huynh ít có điều kiện trao đổi thường xuyên với giáo viên do người đưa đón trẻ không trực tiếp là bố mẹ; việc phối hợp hỗ trợ nguyên vật liệu, tổ chức hoạt động STEAM cho trẻ tại nhà còn gặp nhiều khó khăn
3. Số liệu điều tra trước khi thực hiện:
Năm học 2025- 2026 được sự phân công của Ban Giám hiệu nhà trường tôi chủ nhiệm lớp mẫu giáo 3 tuổi A.
Tổng số học sinh của lớp là 25 cháu.
Bảng khảo sát trẻ ở lớp trước khi thực hiện đề tài:
IV. CÁC GIẢI PHÁP
Dựa vào vốn kiến thức đã học và được bồi dưỡng chuyên môn, tôi đã tìm ra Một số phương pháp giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi như sau:
Phương pháp giáo dục stem là một phương pháp mới mang tính chất hiện đại muốn thực hiện tốt phương pháp lồng ghép Stem vào chăm sóc giáo dục trẻ cùng với chương trình GDMN thì trước tiên bản thân phải nghiên cứu phải biết được phương pháp stem là gì? Vận dụng vào thưc tế như thế nào? Chẳng hạn: Như thế nào là cách tiếp cận liên ngành trong một chương trình học? Dạy về dự án như thế nào? Bản thận tự đặt ra cho mình các câu hỏi. Tôi thường xuyên nghiên cứu tiếp cận các phương pháp để xem cái gì có thể đưa vào lồng ghép chương trình giáo dục mầm non cho trẻ traỉ nghiệm
Hình ảnh 2: Tổ chức họp chuyên môn học hỏi nâng cao chất lượng giáo dục
Tôi thông qua trang mạng internet thông qua học hỏi giữa các đồng nghiệp trường bạn. Thông qua trong các diễn đàn học thuật nghiên cứu về giáo dục STEM từ đó biết được stem chú trọng ở đây trang bị cho học sinh những kỹ năng mềm cần thiết cho sự thành công trong công việc sau này như kỹ năng cộng tác, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo, tư duy phản biện và bản than đúc rút ra được 5 đặc điểm chính của giáo dục STEM để phân biệt với các chương trình khác.
1. lập kế hoạch và xây dưng kế hoạch cho trẻ
2. Liên hệ với cuộc sống thực
3. Hướng đến phát triển kỹ năng của thế kỷ 21
4. Thách thức học sinh vượt lên chính mình
5. Có tính hệ thống và gắn kết giữa đa dạng các bài học.
Luôn có ý thức học hỏi những người đi trước, dự giờ, tham quan các lớp, trường bạn nhằm trau dồi kiến thức học những điều hay, điều mới lạ để thực hiện dạy trẻ có hiệu quả. Các dự án học mang tính tực tiễn rất cao.
Trong năm học, tôi tích cực tham gia các hội thi về STEAM như hội thi: Sáng tạo làm đồ dùng đồ chơi giáo dục STEAM cấp huyện và cấp tỉnh. Từ đó vận dụng làm nhiều đồ dùng đồ chơi STEAM sáng tạo cho trẻ, giúp trẻ hứng thú hơn.
Từ đó tôi đã bước đầu thành công trong việc lồng ghép chương trình Stem vào các hoat động học co trẻ trẻ trẻ rất tích cực
2. Lựa chọn nội dung và lập kế hoạch giáo dục steam phù hợp.
Lựa chọn nội dung và xây dựng kế hoạch giáo dục STEAM phù hợp với trẻ 3 tuổi được thực hiện trên quan điểm lấy đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu học tập của trẻ làm trung tâm. Thay vì tổ chức các dự án dài, mang tính quy trình phức tạp, giáo dục STEAM được lồng ghép linh hoạt vào các hoạt động hằng ngày của trẻ như hoạt động góc, hoạt động ngoài trời, hoạt động trải nghiệm.
Nội dung STEAM được lựa chọn theo hướng đơn giản – gần gũi – dễ thực hiện, xuất phát từ các sự vật, hiện tượng quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày của trẻ. Kế hoạch giáo dục STEAM được xây dựng theo tiến trình trải nghiệm phù hợp với trẻ 3 tuổi: gợi mở – trải nghiệm – thực hành – chia sẻ, giúp trẻ được khám phá bằng nhiều giác quan, được thao tác trực tiếp và bày tỏ cảm xúc, suy nghĩ của mình một cách tự nhiên.
Giải pháp này không chỉ giúp giáo viên chủ động trong tổ chức hoạt động, tránh chồng chéo, áp lực mà còn tạo điều kiện cho trẻ học mà chơi, chơi mà học, phát huy tính tích cực, hứng thú và khả năng sáng tạo ngay từ ngày đầu đến trường nên. Ngay từ đầu năm học, tôi xác định rằng giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi không thể làm theo phong trào hay hoạt động ngẫu hứng, mà cần được xây dựng có định hướng, có lộ trình rõ ràng, bám sát Chương trình Giáo dục mầm non và đặc điểm phát triển của trẻ.
Trước hết tôi Khảo sát đặc điểm tâm sinh lý, khả năng nhận thức, kỹ năng và hứng thú của trẻ trong lớp.
- Rà soát điều kiện cơ sở vật chất, học liệu hiện có tại lớp và khả năng huy động nguyên vật liệu từ phụ huynh.
- Nghiên cứu mục tiêu giáo dục của độ tuổi 3 tuổi để xác định những nội dung STEAM có thể lồng ghép, tránh quá sức trẻ. Trên cơ sở đó, tôi xây dựng kế hoạch STEAM năm học theo hướng:
- Không tách STEAM thành môn học riêng.
- Lồng ghép STEAM vào các hoạt động hằng ngày của trẻ.
- Mỗi tháng lựa chọn 1–2 nội dung STEAM trọng tâm, phù hợp với chủ đề trong chương trình. Kế hoạch năm được xây dựng theo nguyên tắc: đơn giản – linh hoạt – tăng dần mức độ trải nghiệm, giúp trẻ làm quen từ từ, không gây áp lực. Kế hoạch giáo dục STEAM được cụ thể hóa theo kế hoạch tháng, bám sát chủ đề giáo dục mầm non. Mỗi tháng, tôi xác định rõ trẻ được trải nghiệm điều gì, hình thành kỹ năng gì. Nội dung STEAM cốt lõi chọn hiện tượng, đồ vật gần gũi với trẻ.
Ví dụ:
- Tháng 9 tập trung cho trẻ làm quen STEAM thông qua chơi và khám phá tự do, không đặt nặng sản phẩm.
- Tháng 10. Tăng dần các hoạt động trải nghiệm có mục đích rõ ràng hơn như thử nghiệm, so sánh, tạo sản phẩm đơn giản.
- STEAM diễn ra hằng ngày, không nhất thiết phải là một hoạt động học cố định.
3. Lồng ghép nội dung giáo dục steam vào các hoạt động cho trẻ.
Đối với trẻ 3 tuổi, giáo dục STEAM không phải là những giờ học riêng biệt hay các dự án dài, mà cần được thấm vào từng hoạt động trong ngày của trẻ một cách tự nhiên, nhẹ nhàng. Vì vậy, giải pháp trọng tâm của tôi là lồng ghép giáo dục STEAM vào toàn bộ chuỗi hoạt động sinh hoạt – học tập – vui chơi hằng ngày, giúp trẻ được trải nghiệm liên tục, mọi lúc, mọi nơi.
Việc lồng ghép này đòi hỏi giáo viên phải chủ động, linh hoạt và sáng tạo, biết lựa chọn nội dung phù hợp với chủ đề, thời điểm trong ngày và khả năng nhận thức của trẻ; từ đó tạo cơ hội cho trẻ học thông qua chơi, trải nghiệm và khám phá, không áp đặt, không gây áp lực.
+ Lồng ghép STEAM trong giờ đón trẻ - khơi gợi hứng thú đầu ngày
Ngay từ giờ đón trẻ, tôi tổ chức cho trẻ chơi tự do có định hướng với các đồ dùng, đồ chơi mở như: khối gỗ, đồ lắp ghép, hình khối, vật liệu tái chế… Trẻ được tự do lựa chọn, sáng tạo và xây dựng theo ý thích của mình.
Trong quá trình trẻ chơi, tôi không can thiệp sâu mà chỉ quan sát, gợi mở bằng những câu hỏi đơn giản như: “Con đang xây gì vậy?” “Làm thế nào để công trình không bị đổ?”. Qua đó, trẻ được rèn tư duy không gian, khả năng phối hợp tay, mắt, hình thành thói quen suy nghĩ và thử nghiệm ngay từ đầu ngày học.
Lồng ghép STEAM trong hoạt động học – học qua trải nghiệm, không áp đặt
Khi tổ chức hoạt động học, tôi lựa chọn những nội dung gần gũi, thiết thực, cho trẻ được trải nghiệm, thao tác, thử nghiệm thay vì chỉ quan sát hoặc nghe cô giảng.
Ví dụ 1: Hoạt động khám phá “Phương tiện giao thông đường bộ”
- Trẻ được quan sát, sờ chạm mô hình ô tô, mở cửa, thử “lái xe”.
- Trẻ tự thiết kế ô tô từ hộp giấy, nắp chai; thử cho xe chạy, quan sát bánh xe có quay không.
- Trẻ tự phát hiện vấn đề (xe không chạy, bánh rơi) và cùng cô tìm cách khắc phục.
- Hoạt động này giúp trẻ hình thành tư duy giải quyết vấn đề đơn giản, phát triển khả năng sáng tạo và hợp tác.
Ví dụ 2: Hoạt động tạo hình “Thiết kế trang phục từ vật liệu mở”
- Trẻ làm việc theo nhóm nhỏ, lựa chọn nguyên vật liệu theo ý thích.
- Cô gọi mở cho trẻ trang trí sản phẩm theo ý tưởng của trẻ
- Trẻ được phát triển yếu tố Nghệ thuật (Art), khả năng diễn đạt và sự tự tin.
+ Lồng ghép STEAM trong hoạt động góc, học mà chơi, chơi mà học
Hoạt động góc là môi trường thuận lợi nhất để triển khai giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi. Tôi lồng ghép STEAM vào các góc chơi quen thuộc:
- Góc xây dựng: Trẻ xây nhà, cầu, hàng rào bằng chai lọ, hộp giấy; vừa xây vừa đếm số vật liệu, so sánh cao – thấp, dài – ngắn.
- Góc lắp ghép: Trẻ lắp ráp đối tượng theo yêu cầu đơn giản như: đứng được, di chuyển được.
- Góc học tập: Trẻ chơi trò chơi ghép hình, phân loại, tìm điểm giống – khác.
- Góc tạo hình – nghệ thuật: Trẻ vẽ, tô màu, dán tranh và chia sẻ sản phẩm.
- Góc âm nhạc: Trẻ vận động theo nhạc, thể hiện cảm xúc, phối hợp nhóm.
- Qua hoạt động góc, trẻ được trải nghiệm đa lĩnh vực STEAM, phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác và tư duy sáng tạo.
+ Lồng ghép STEAM trong hoạt động ngoài trời, học từ thiên nhiên
Hoạt động ngoài trời là môi trường lý tưởng để trẻ khám phá khoa học tự nhiên. Tôi tổ chức cho trẻ:
- Chơi với cát, nước; thả vật để quan sát nổi – chìm.
- Thu nhặt lá cây, sỏi đá để phân loại, so sánh.
- Trẻ được học bằng mọi giác quan, hình thành tình yêu thiên nhiên và kỹ năng quan sát.
+ Lồng ghép STEAM trong hoạt động chiều củng cố bằng công nghệ phù hợp
Trong giờ hoạt động chiều, tôi lồng ghép yếu tố Technology thông qua các trò chơi đơn giản trên máy tính (PowerPoint), giúp trẻ:
+ Lồng ghép STEAM qua hoạt động tham quan, dã ngoại
Tôi xây dựng kế hoạch cho trẻ tham quan vườn rau, khuôn viên trường, trường tiểu học… Trẻ được quan sát thực tế, đặt câu hỏi và trải nghiệm môi trường sống xung quanh.
- Trẻ lĩnh hội đầy đủ các yếu tố STEAM thông qua trải nghiệm thực tế, ghi nhớ sâu sắc hơn.
Sự khéo léo và khả năng sáng tạo của các bé được STEM khơi dậy, giúp trẻ phát minh ra những ý tưởng và dự án mang tính đổi mới.
Sự phát minh: Những suy nghĩ khác biệt sẽ cho ra đời những phát minh. Khi những trẻ sáng tạo có cảm hứng về một chủ đề hoặc dự án nào đó thì trẻ sẽ không thể tập trung hay nghĩ về việc khác nữa
Ví dụ Sự kì diệu của những hạt Ngô hàng ngày chế biến thức ăn từ những ý tưởng của trẻ tạo thành những bức tranh
Ví dụ: Hay những hòn đá cuội với trẻ chỉ là hòn đá bình thường khi cô yêu cầu sẽ có ý sẽ có những ý tưởng gì qua gợi ý của cô trẻ tạo thành bức tranh, con vật, trên những hòn đá cuội
Ví dụ: Màu nước trẻ làm lên một bức tranh về con vật mặt trời, cành hoa theo ý tưởng của trẻ
5. Động viên, khen ngợi, nêu gương kịp thời.
Đối với trẻ mầm non, mỗi lời khen hay động viên của cô giáo đều có ảnh hướng lớn đến tâm lý của trẻ. Việc động viên và khen ngợi kịp thời kích thích để trẻ có những hành động đúng đắn trong cuộc sống xung quanh.
Cách thực hiện:
Khi trẻ làm theo những yêu cầu của cô tôi luôn tôn trọng ý kiến của trẻ. Khác với phương pháp giáo dục khác có thể sau khi trẻ thực hành nói luôn con sai ở chỗ nào nhưng với phương pháp giáo dục STEAM thì tuyệt đối không phê bình trẻ, mà trẻ được thực hành sẽ rút ra chính kinh nghiệm cho bản thân. Động viên để trẻ có thể được trình bày ra ý tưởng riêng của mình, của nhóm trẻ.
Ví dụ: Cùng thiết kế một con thuyền, cùng nguyên vật liệu giống nhau nhưng mỗi nhóm có cách thiết kế, chắp ghép con thuyền theo các cách khác nhau. Sau khi thực hành trẻ sẽ được trải nghiệm rút ra cách làm phù hợp hơn. Kèm theo đó là tôi khen ngợi các nhóm chơi có sự đoàn kết thống nhất ý kiến của các thành viên trong nhóm, phối kết hợp để tạo ra sản phẩm.
Ngay sau mỗi tiết học tôi thường nêu gương cá nhân những trẻ ngoan, hứng thú, sáng tạo trong giờ học, các nhóm tích cực hoạt động, đoàn kết… để động viên trẻ. Từ đó giúp trẻ tự tin, mạnh dạn, tích cực tham gia các hoạt động, biết đoàn kết phối hợp trong nhóm.
Kết quả:
Trẻ mạnh dạn, tự tin hơn trong giao tiếp với cô và các bạn trong lớp. Trẻ hứng thú, tích cực hoạt động để thực hiện nhiệm vụ cô yêu cầu, phát huy trí tưởng tượng phong phú và rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề theo tư duy của trẻ.
6. Phối kết hợp với phụ huynh qua lồng ghép phương pháp Steam
Trong nhiệm vụ giáo dục trẻ trở thành con người toàn diện, không chỉ giáo viên là người đảm nhận nhiệm vụ đó mà phụ huynh cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình giáo dục trẻ. Việc phối hợp với phụ huynh trong quá trình giáo dục trẻ rất cần thiết để đạt được những mục tiêu giáo dục.
Tôi đã xây dựng góc tuyên truyền của lớp phổ biến những kiến thức khoa học về phương pháp giáo dục STEAM. Trong buổi họp phụ huynh đầu năm, tôi đưa ra những nội dung và tầm quan trọng của việc giáo dục trẻ theo phương pháp STEAM để phụ huynh cùng thống nhất cách giáo dục trẻ. Tôi thường xuyên trao đổi với phụ huynh về các thông tin để giáo dục trẻ như: thường xuyên cho con làm một số thí nghiệm STEAM đơn giản, tạo ra cơ hội cho trẻ được trải nghiệm, khám phá, thực hành ngay cả khi trẻ ở nhà, cho con làm những việc con thích nhưng phải đảm bảo an toàn cho trẻ và có sự giám sát của phụ huynh.
Hoạt động Steam nhằm phát triển sự sáng tạo của trẻ nên đồ dùng, nguyên liệu cho trẻ hoạt động là vô cùng hữu ích. Để đạt được hiệu quả cao trong bất kỳ phương pháp giáo dục nào thì vai trò của bố mẹ là vô cùng quan trọng. Thông qua những buổi họp tôi tuyên truyền tới các bậc phụ huynh về phương pháp lồng ghép Steam và các hoạt động cụ thể tôi đã thực hiện tại lớp mình. Cung cấp các nguyên vật liệu sẵn có. Cùng cô xây dựng mô hình.
Thông qua buổi họp phụ huynh thu gom phế liệu cùng cô
Bảng thông tin tuyên truyên ở cửa lớp là một hình thức gián tiếp giúp gắn kết gữa giáo viên, phụ huynh và trẻ. Thông tin trên bảng được chúng tôi cập nhật thường xuyên và liên tục giúp phụ huynh có các nhìn tổng quan về lớp học.
Một kênh thông tin hữu hiệu mà giáo viên lớp tôi thực hiện là hệ thống nhóm zalo nhóm lớp. Qua nhóm zalo này giúp chúng tôi chia sẻ với các bậc phụ huynh về kiến thức, phương pháp và những thuận lợi, khó khăn trong quá trình dạy trẻ của cả giáo viên và phụ huynh.
V. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC:
Sau 10 tháng thực hiện (Từ tháng 7 năm 2025 đến hết tháng 4 năm 2026) triển khai và áp dụng những phương pháp trên tôi đã thu được kết quả như sau:
Đối với trẻ:
Trẻ hứng thú, tích cực tham gia vào các hoạt động giáo dục STEAM, có khả năng thể hiện sự hiểu biết của mình về các sự vật, hiện tượng gần gũi bằng cử chỉ, lời nói. Trẻ quan tâm, hứng thú của trẻ với các sự vật, hiện tượng và khả năng khám phá thế giới xung quanh bằng các giác quan, khả năng thực hiện, phối hợp được các cử động của bàn tay, ngón tay, phối hợp tay - mắt. Biết lắng nghe và hiểu lời nói, khả năng sáng tạo, giải quyết được những vấn đề đơn giản, thực hiện được nhiệm vụ gồm 2-3 hành động bằng việc trải nghiệm thực tế. Trẻ nhận biết và biểu lộ cảm xúc với con người, sự vật gần gũi. Có khả năng sáng tạo trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Trẻ quan tâm đến số lượng và đếm, so sánh, sắp xếp, nhận biết hình dạng, vị trí trong không gian và định hướng thời gian so với bản thân của trẻ.
Qua khảo sát cuối năm, tôi thấy kết quả trên trẻ tăng lên rõ rệt so với đầu năm.
KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ CỦA TRẺ
Bảng 3: Số liệu điều tra sau khi áp dụng sáng kiến.
Đối với giáo viên:
Bản thân giáo viên được nâng cao kiến thức, kỹ năng sư phạm, nghệ thuật chăm sóc giáo dục trẻ. Phụ huynh tín nhiệm, tin yêu, yên tâm khi gửi con. Được sự quan tâm của Ban Giám hiệu nhà trường đã thường xuyên thăm lớp dự giờ và đánh giá các tiết dạy trực tiếp trên trẻ.
VI. KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG VÀ TRIỂN KHAI
Trẻ 3 tuổi bắt đầu chuyển từ tư duy trực quan hành động sang tư duy trực quan hình tượng. Đề tài này có khả năng ứng dụng cao vì nó đánh đúng vào tâm lý "thích khám phá" của trẻ. Thay vì học qua lý thuyết, STEAM cho phép trẻ chạm, nếm, nhìn và thực hiện.
Khả năng triển khai của đề tài nằm ở chỗ nó không yêu cầu những phòng thí nghiệm hiện đại hay thiết bị đắt tiền. Đối với trẻ mẫu giáo bé, "Công nghệ" có thể chỉ là cái kéo, băng dính; "Kỹ thuật" là cách xếp chồng các khối gỗ sao cho không đổ. Chính sự đơn giản hóa này giúp đề tài có thể áp dụng tại mọi cơ sở giáo dục, từ nông thôn đến thành thị. Uy tín, chất lượng của nhà trường ngày một đi lên, niềm tin của phụ huynh đối với nhà trường ngày một vững bền. Đề tài sáng kiến này được ứng dụng và triển khai rộng rãi trong các trường mầm non nói chung và trường tôi nói riêng chắc chắn trẻ sẽ đạt được kết quả cao. Việc triển khai đề tài "Một số phương pháp giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi" là hoàn toàn khả thi và mang lại giá trị thực tiễn lớn. Nó không chỉ biến lớp học thành một "xưởng sáng tạo" mini mà còn đặt những viên gạch đầu tiên cho thế hệ công dân toàn cầu có tư duy đột phá. Sự thành công của đề tài phụ thuộc vào sự linh hoạt của giáo viên trong việc tận dụng những gì sẵn có và sự kiên trì trong việc truyền cảm hứng cho trẻ.
VII. Ý NGHĨA CỦA SÁNG KIẾN
Việc triển khai các phương pháp giáo dục STEAM cho lứa tuổi mẫu giáo bé 3 tuổi không chỉ đơn thuần là việc giới thiệu những kiến thức mới, mà nó còn mang ý nghĩa nhân văn và giáo dục sâu sắc trong việc hình thành nhân cách và năng lực cốt lõi của trẻ. Khơi dậy niềm đam mê khám phá và tò mò tự nhiên, Ở lứa tuổi 3, trẻ luôn đặt ra hàng vạn câu hỏi "Tại sao?". Ý nghĩa lớn nhất của STEAM là bảo vệ và nuôi dưỡng trí tò mò đó thay vì dập tắt nó bằng những câu trả lời có sẵn. Thay vì bảo trẻ rằng "lá cây màu xanh", STEAM dẫn dắt trẻ đi tìm sắc tố trong lá qua các thí nghiệm nghiền lá, lọc màu. Điều này giúp trẻ hình thành tình yêu với việc học, coi việc học là một hành trình khám phá thú vị chứ không phải là nghĩa vụ. Xây dựng nền tảng tư duy giải quyết vấn đề (Problem-Solving) Trong thế giới hiện đại đầy biến động, khả năng thích nghi và giải quyết vấn đề là chìa khóa của thành công. Thông qua các hoạt động như thiết kế một cây cầu bằng lõi giấy hay xây dựng tổ cho chim, trẻ 3 tuổi bắt đầu học cách đối mặt với thất bại. Khi cây cầu đổ, trẻ không bỏ cuộc mà được khuyến khích suy nghĩ: "Tại sao nó đổ? Làm sao để nó vững hơn?". Ý nghĩa này giúp trẻ rèn luyện tính kiên trì và tư duy phản biện ngay từ khi còn rất nhỏ. Thúc đẩy sự phát triển toàn diện và tích hợp
Khác với các phương pháp truyền thống thường tách biệt các môn học, STEAM có ý nghĩa to lớn trong việc phá vỡ rào cản giữa các lĩnh vực. Một hoạt động STEAM là sự giao thoa nhuần nhuyễn: trẻ học Toán khi đo đạc, học Khoa học khi quan sát vật liệu, học Kỹ thuật khi lắp ráp và học Nghệ thuật khi trang trí sản phẩm. Sự tích hợp này giúp não bộ trẻ hình thành các liên kết đa chiều, giúp trẻ hiểu rằng mọi sự vật trong thế giới này đều có sự liên quan mật thiết đến nhau. Phát triển kỹ năng xã hội và trí tuệ cảm xúc (EQ). Hầu hết các dự án STEAM đều đòi hỏi sự tương tác nhóm. Ý nghĩa của sáng kiến này nằm ở chỗ tạo ra môi trường để trẻ 3 tuổi học cách chia sẻ, lắng nghe và hợp tác. Khi cùng bạn xây một tòa tháp cao, trẻ phải học cách thương lượng ai sẽ đặt khối gỗ, ai sẽ giữ chân tháp. Điều này giúp trẻ hình thành kỹ năng làm việc nhóm và sự thấu cảm – những kỹ năng xã hội quan trọng nhất trong hành trình trưởng thành. Chuẩn bị hành trang cho tương lai số. Dù trẻ chỉ mới 3 tuổi, nhưng việc tiếp cận với các khái niệm sơ khai về công nghệ và quy trình kỹ thuật giúp trẻ không bị bỡ ngỡ trước sự phát triển của thời đại. Sáng kiến này có ý nghĩa chiến lược trong việc xóa bỏ định kiến rằng khoa học là khô khan. Nó tạo ra một thế hệ trẻ em dám nghĩ, dám làm, tự tin làm chủ công cụ và công nghệ để cải tạo thế giới xung quanh mình. Giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi không chỉ mang ý nghĩa về mặt kiến thức, mà còn là một cuộc cách mạng về phương pháp tư duy. Nó giúp trẻ chuyển từ vị thế người quan sát thụ động sang vị thế của một "nhà khoa học nhí" chủ động, đặt nền móng vững chắc cho sự thành công của trẻ ở các cấp học tiếp theo và trong cuộc sống sau này.
C. PHẦN KẾT LUẬN
I. BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Một sai lầm thường gặp khi mới bắt đầu là cố gắng đưa những khái niệm quá phức tạp vào bài học. Kinh nghiệm cho thấy, với trẻ 3 tuổi, "đơn giản là đỉnh cao của sự tinh tế". Các khái niệm STEAM cần được chuyển hóa thành những hoạt động gần gũi như chơi với bóng, nước, đất nặn hay lá cây. Thay vì dạy về "trọng lực", hãy để trẻ trải nghiệm việc thả rơi một chiếc lông vũ và một viên sỏi. Bài học rút ra là: Giáo viên cần biết "hạ thấp" góc nhìn của mình xuống ngang tầm mắt của trẻ để thấu hiểu năng lực tiếp nhận của các con. Trong các giờ học STEAM, lớp học không bao giờ yên tĩnh. Trẻ sẽ làm đổ nước, rơi vãi cát hay tranh luận sôi nổi về một mô hình. Bài học kinh nghiệm ở đây là giáo viên cần thay đổi tư duy từ "người quản lý" sang "người đồng hành". Sự bừa bộn trong quá trình làm thí nghiệm chính là lúc trẻ đang tư duy mạnh mẽ nhất. Miễn là các con vẫn nằm trong vòng an toàn và hướng tới mục tiêu khám phá, giáo viên nên khuyến khích sự tự do này thay vì gò bó trẻ vào nề nếp quá nghiêm ngặt. Đối với trẻ mầm non, sản phẩm cuối cùng (như chiếc thuyền có nổi hay không, tòa tháp có cao hay không) không quan trọng bằng quá trình trẻ đã thực hiện nó như thế nào. Bài học rút ra là giáo viên không nên làm hộ hay sửa lại sản phẩm cho đẹp để chạy theo thành tích. Hãy đặt những câu hỏi gợi mở như: "Con nghĩ sao nếu mình thay miếng xốp bằng miếng gỗ?". Chính việc trẻ tự thử nghiệm, tự sai và tự sửa mới là lúc các liên kết thần kinh được hình thành bền vững nhất. Kinh nghiệm triển khai thực tế chứng minh rằng không cần phải có những bộ đồ chơi robot đắt tiền mới có thể dạy STEAM. Những nguyên liệu tái chế (vỏ hộp sữa, lõi giấy, chai nhựa) hay nguyên liệu thiên nhiên (sỏi, cát, cành cây khô) lại là những học liệu tuyệt vời nhất vì chúng có tính "mở". Trẻ có thể biến một chiếc hộp carton thành bất cứ thứ gì mình tưởng tượng. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn giáo dục trẻ về ý thức bảo vệ môi trường và tư duy tận dụng nguồn lực. Một bài học xương máu là nếu không có sự ủng hộ của phụ huynh, giáo dục STEAM sẽ bị đứt đoạn. Nhiều cha mẹ ban đầu lo lắng con sẽ bị bẩn đồ hoặc coi đây là hoạt động chơi bời. Bài học kinh nghiệm là cần thường xuyên chia sẻ những khoảnh khắc trẻ say mê nghiên cứu, giải thích cho phụ huynh hiểu về giá trị tư duy đằng sau đó. Khi phụ huynh cùng gom góp vỏ hộp hay cùng con làm thí nghiệm tại nhà, hiệu quả giáo dục sẽ được nhân đôi. Những bài học kinh nghiệm này cho thấy giáo dục STEAM cho trẻ 3 - 4 tuổi không phải là một công thức cứng nhắc mà là một nghệ thuật dẫn dắt. Người giáo viên cần có sự kiên nhẫn, lòng bao dung với những lỗi sai của trẻ và một tư duy luôn đổi mới để cùng trẻ đi trên hành trình khám phá thế giới.
II - KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.
1. Kết luận.
Giáo dục STEAM trang bị cho người học những kiến thức và kỹ năng cần thiết liên quan đến các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học. Các kiến thức và kỹ năng này phải được tích hợp, lồng ghép và bổ trợ cho nhau giúp học sinh không chỉ hiểu biết về nguyên lý mà còn có thể thực hành và tạo ra được những sản phẩm trong cuộc sống hằng ngày. Giáo dục STEAM sẽ phá đi khoảng cách giữa hàn lâm và thực tiễn, tạo ra những con người có năng lực làm việc một cách sáng tạo.
Đối với khối mầm non giáo viên sẽ khuyến khích các bé tự do thử sức với nhiều ý tưởng khác nhau và không để cho cảm giác “sợ sai” kiềm chế khả năng của mình. Giáo viên sẽ là người luôn lắng nghe đa chiều và mang lại cho các em học sinh một nền tảng kiến thức thực tế ngay từ khi còn nhỏ. Các em học và áp dụng những kiến thức từ nền tảng đến chuyên sâu, những kỹ năng và sự kỷ luật thông qua việc thực hiện các dự án thực tế và việc nghiên cứu những cập nhập mới nhất về các lĩnh vực liên quan. Với những ưu điểm nổi trội trên, tin rằng STEAM sẽ giúp sẽ giúp trẻ mầm non phát triển tốt nhất.
Sau một thời gian thực hiện “Một số phương pháp giáo dục STEAM cho trẻ mẫu giáo 3 tuổi trong trường Mầm non” tôi thấy trẻ được phát trẻ toàn diện cả về thể chất và tinh thần. Trẻ sáng tạo, tự tin, biết cách giải quyết vấn đề đơn giản, kiên trì, tập trung hơn, biết hợp tác với các bạn để thực hiện nhiệm vụ.
Phụ huynh an tâm, hài lòng và tin tưởng gửi con.
Bản thân tôi đã có kinh nghiệm trong việc áp dụng phương pháp giáo dục STEAM vào dạy trẻ. Khi tiến hành tổ chức hoạt động, giáo viên cần chú ý những điều sau:
Luôn luôn cập nhật thông tin trên Internet, thường xuyên nghiên cứu tài liệu, tự học, tự bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, linh hoạt, sáng tạo, mạnh dạn đưa các phương pháp mới để tổ chức các hoạt động cho trẻ.
Có kế hoạch xây dựng các dự án phù hợp với nội dung học theo các tháng dựa trên đặc điểm của từng lứa tuổi và tâm sinh lý của từng trẻ.
Lắng nghe ý kiến đóng góp, xây dựng, rút kinh nghiệm sau mỗi hoạt động để giúp trẻ phát triển tốt hơn.
Thực hiện tốt công tác tuyên truyền, kết hợp với phụ huynh để tạo điều kiện cho trẻ được tham gia vào các hoạt động lồng ghép STEAM mọi lúc mọi nơi.
Cho trẻ quan sát và thực hiện một nhiệm vụ, chỉ tập trung vào việc đặt câu hỏi để trẻ tự nói ra những thay đổi, những hiện tượng mà trẻ nhìn thấy và nghe thấy.
Tránh giải thích dài dòng về nguyên lý khoa học, mà hãy tập trung vào giúp trẻ phát hiện những thay đổi, những diễn biến của hiện tượng. Với các nguyên lý khoa học phức tạp trẻ sẽ tiếp tục được tiếp cận ở các cấp học cao hơn.
Đặt ra những câu hỏi dạng mở cho trẻ, khơi gợi trí tưởng tượng cho trẻ. Giao nhiệm vụ, tạo được hứng thú cho trẻ khám phá sẽ giúp trẻ tiếp nhận kiến thức dễ dàng hơn.
Cần tạo ra một môi trường học liệu phong phú, cơ hội sẵn sàng cho trẻ tham gia vào các hoạt động STEAM.
Sử dụng các đồ dùng tái chế như: Chai lọ, vỏ hộp, ống hút, dây buộc các loại, túi giấy … Học liệu không quá đắt nhưng trẻ có được nhiều điều vô cùng giá trị.
Tạo cơ hội cho trẻ được tiếp xúc, cọ sát với thế giới xung quanh để tăng cường sự tự tin và mạnh dạn, mở rộng hiểu biết với thế giới bên ngoài.
Cần cho trẻ giao lưu rộng rãi với nhiều người trong xã hội, bạn bè cùng trang lứa ở nơi công cộng cũng như trường học.
Khuyến khích trẻ đặt câu hỏi và hãy kiên nhẫn với các câu hỏi “đến cùng” của trẻ. Những câu hỏi “Tại sao?”, “vì sao?” xuất hiện càng nhiều với trẻ thì đó là điều đáng mừng cho mầm mống của một nhà khoa học trong tương lai.
Giáo viên phải nắm chắc nội dung nâng cao kỹ năng vận động phù hợp với độ tuổi.
Giáo viên cần sáng tạo, linh hoạt lồng ghép nội dung giáo dục steam vào các hoạt động. Nhiệt tình, yêu nghề mến trẻ, cô bao quát trẻ mọi lúc, mọi nơi, động viên khích lệ trẻ kịp thời khi trẻ làm tốt làm đúng.
2. Kiến nghị.
Ban giám hiệu tiếp tục bồi dưỡng, nâng cao trình độ cho giáo viên, tổ chức cho giáo viên dự giờ kiến tập các trường bạn.
Đề nghị nhà trường mua sắm thêm các đồ dùng, đồ chơi để phục vụ trong các góc chơi tạo môi trường đẹp, phong phú và đa dạng hơn.
Đề nghị Ban giám hiệu tổ chức nhiều cuộc thi triển lãm về đồ dùng đồ chơi, trang trí góc lớp trong trường Mầm Non.
Trên đây là một số phương pháp giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi trường Mầm non. Do về mặt thời gian, phạm vi và quá trình nghiên cứu đề tài còn nhiều hạn chế. Rất mong được sự góp ý kiến của các cấp lãnh đạo, hội đồng khoa học nhà trường cùng các bạn đồng nghiệp cho bản sáng kiến thêm đầy đủ và mang tính khả thi cao hơn nữa, để tiếp tục áp dụng vào những năm học tiếp theo đạt được những hiệu quả cao.
Tôi xin chân thành cảm ơn !
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học – công nghệ, giáo dục các quốc gia trên thế giới đang chuyển dịch theo hướng chú trọng phát triển năng lực, tư duy sáng tạo và kỹ năng thích ứng cho người học ngay từ những năm đầu đời. Nhiều quốc gia có nền giáo dục tiên tiến đã đưa giáo dục tích hợp stem vào bậc học mầm non như một giải pháp nhằm hình thành sớm cho trẻ khả năng khám phá, tư duy, sáng tạo và giải quyết vấn đề thông qua trải nghiệm thực tế.
Giáo dục STEAM trong mầm non ở các nước phát triển không đặt nặng kiến thức hàn lâm mà tập trung xây dựng môi trường học tập mở, khuyến khích trẻ tương tác với thế giới xung quanh bằng các giác quan, thông qua chơi, thử nghiệm và sáng tạo. Đây được xem là xu hướng giáo dục hiện đại, phù hợp với yêu cầu phát triển con người trong thời đại mới.
Ngành giáo dục mầm non đang từng bước đổi mới nội dung và phương pháp tổ chức các hoạt động chăm sóc- giáo dục trẻ theo hướng lấy trẻ làm trung tâm, tăng cường trải nghiệm, thực hành và phát huy tính tích cực của trẻ. Định hướng việc đổi mới phương pháp giáo dục, khuyến khích các cơ sở giáo dục mầm non nghiên cứu, vận dụng các phương pháp giáo dục tiên tiến, trong đó có giáo dục STEM/STEAM, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho trẻ. Tuy nhiên, việc triển khai giáo dục STEAM trong mầm non hiện nay vẫn đang trong quá trình tiếp cận, thử nghiệm và chưa có sự thống nhất về cách thức tổ chức phù hợp cho từng độ tuổi, đặc biệt là trẻ 3 tuổi.
Trong thực tế chăm sóc giáo dục trẻ tại các trường mầm non, việc tổ chức các hoạt động cho trẻ 3 tuổi vẫn chủ yếu dựa vào các hình thức quen thuộc như quan sát tranh, đàm thoại, làm theo mẫu. Các hoạt động trải nghiệm, khám phá mang tính tích hợp chưa được tổ chức thường xuyên và có hệ thống.
Trong khi đó, trẻ 3 tuổi là lứa tuổi hiếu động, tò mò, thích khám phá nhưng khả năng tập trung còn hạn chế, đòi hỏi các hoạt động giáo dục phải linh hoạt, ngắn gọn, giàu tính trải nghiệm và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cần có những biện pháp cụ thể, phù hợp để lồng ghép giáo dục STEAM vào hoạt động một cách hiệu quả, khả thi và bền vững.
Từ bối cảnh quốc tế, trong nước và thực tiễn giáo dục mầm non việc nghiên cứu và vận dụng giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi là yêu cầu tất yếu, góp phần đáp ứng định hướng đổi mới giáo dục và nâng cao chất lượng chăm sóc – giáo dục trẻ trong giai đoạn hiện nay.
II. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong những năm gần đây, trước yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, ngành giáo dục mầm non ngày càng chú trọng đến việc đổi mới phương pháp tổ chức các hoạt động chăm sóc – giáo dục trẻ theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động và khả năng sáng tạo của trẻ. Giáo dục STEAM (Khoa học - Công nghệ - Kỹ thuật - Nghệ thuật – Toán học) là một trong những phương pháp giáo dục hiện đại đã và đang được áp dụng hiệu quả ở nhiều quốc gia phát triển trên thế giới như Mỹ, Nhật Bản…, với mục tiêu hình thành thế hệ công dân tương lai có tư duy linh hoạt, khả năng thích ứng và kỹ năng thực hành phong phú.
Tại Việt Nam, giáo dục STEAM tuy còn khá mới mẻ trong bậc học mầm non nhưng đã từng bước được Bộ Giáo dục và Đào tạo quan tâm, định hướng và triển khai tiếp cận trong các cơ sở giáo dục. Đặc biệt giáo viên mầm non được tiếp cận, tìm hiểu và vận dụng phương pháp giáo dục STEAM vào thực tiễn giảng dạy. Qua quá trình nghiên cứu, học hỏi và trực tiếp tổ chức các hoạt động cho trẻ, tôi nhận thấy STEAM là phương pháp giáo dục phù hợp, hiệu quả và giàu tính trải nghiệm, có khả năng khơi dậy sự hứng thú, sáng tạo và ham khám phá ở trẻ nhỏ.
Đối với trẻ 3 tuổi, đây là giai đoạn trẻ bắt đầu chuyển từ tư duy trực quan hành động sang tư duy trực quan hình ảnh. Trẻ rất hiếu động, tò mò, thích quan sát, sờ chạm, khám phá thế giới xung quanh thông qua các giác quan. Trẻ thường đặt ra những câu hỏi đơn giản như: “Cái gì?”, “Vì sao?”, “Như thế nào?”. Đây chính là “giai đoạn vàng” để kích thích khả năng nhận thức, hình thành những hiểu biết ban đầu và nuôi dưỡng niềm yêu thích học tập ở trẻ. Các hoạt động giáo dục STEAM với đặc trưng “học mà chơi – chơi mà học”, chú trọng trải nghiệm thực tế, thao tác trực tiếp với đồ vật, nguyên vật liệu quen thuộc, rất phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ 3 tuổi.
Thực tế cho thấy, trẻ mầm non không học bằng lý thuyết hàn lâm hay những lời giảng giải dài dòng mà trẻ học tốt nhất thông qua trải nghiệm, quan sát và thực hành. Khi trẻ được trực tiếp tham gia vào các hoạt động khám phá khoa học đơn giản, các trò chơi sáng tạo, các hoạt động tạo hình, lắp ghép, so sánh số lượng…, trẻ sẽ ghi nhớ nhanh hơn, hiểu sâu hơn và hứng thú hơn. Giáo dục STEAM trong mầm non không nhằm giải thích các nguyên lý khoa học phức tạp mà hướng tới việc giúp trẻ nhận biết sự thay đổi của sự vật, hiện tượng, biết chia sẻ cảm nhận và hình thành kỹ năng ban đầu cho cuộc sống.
Bên cạnh đó, trong bối cảnh xã hội hiện đại, yêu cầu đối với nguồn nhân lực không chỉ dừng lại ở kiến thức mà còn đòi hỏi khả năng sáng tạo, hợp tác, giao tiếp và thích ứng. Việc bổ sung yếu tố Nghệ thuật (Arts) vào mô hình STEM để hình thành giáo dục STEAM càng làm cho các hoạt động học tập trở nên sinh động, gần gũi và phù hợp hơn với trẻ mầm non. Thông qua các hoạt động STEAM, trẻ được phát triển đồng thời nhiều kỹ năng quan trọng như: tư duy sáng tạo, khả năng giao tiếp, hợp tác nhóm, sự tự tin và tính kiên trì.
Xuất phát từ tình yêu nghề, mến trẻ và mong muốn nâng cao chất lượng chăm sóc - giáo dục trẻ 3 tuổi tại lớp mình phụ trách, tôi nhận thấy cần thiết phải nghiên cứu và vận dụng các biện pháp giáo dục STEAM phù hợp, cụ thể và hiệu quả cho lứa tuổi này. Việc thực hiện đề tài không chỉ giúp trẻ được học tập trong môi trường thân thiện, giàu trải nghiệm mà còn giúp bản thân tôi không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục mầm non trong giai đoạn hiện nay, tôi đã lựa chọn đề tài: “Biện pháp giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi trong trường mầm non”
III. PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
1. Phạm vi nghiên cứu
- Tại trường mầm non nơi tôi đang công tác.
2. Đối tượng nghiên cứu của đề tài
- Trẻ mẫu giáo 3 tuổi.
3. Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp nghiên cứu lý luận
- Phương pháp quan sát:
- Phương pháp điều tra, thu thập thông tin
- Phương pháp đàm thoại:
- Phương pháp thực hành - trải nghiệm:
IV. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.
Xuất phát từ đặc điểm phát triển tâm sinh lý của trẻ 3 tuổi tuổi học tập chủ yếu thông qua chơi, trải nghiệm và thao tác trực tiếp, việc lồng ghép giáo dục STEAM vào hoạt động chăm sóc- giáo dục trẻ nhằm giúp trẻ được học tập một cách tự nhiên, nhẹ nhàng và hiệu quả. Trẻ được tiếp cận kiến thức thông qua các hoạt động thực hành, khám phá, từ đó hứng thú hơn và ghi nhớ lâu hơn.
Mục đích của đề tài là nghiên cứu và xây dựng các biện pháp giáo dục STEAM phù hợp với trẻ 3 tuổi, vận dụng linh hoạt vào thực tiễn giảng dạy tại trường mầm non nhằm khơi dậy ở trẻ niềm yêu thích học tập, khả năng khám phá, sáng tạo và tư duy ban đầu.
Thông qua các hoạt động trải nghiệm thực tế, trẻ từng bước hình thành các kỹ năng nền tảng phù hợp với lứa tuổi như: quan sát, so sánh, thử nghiệm đơn giản, giao tiếp và chia sẻ ý tưởng, đồng thời làm quen với các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học một cách gần gũi.
Bên cạnh đó, đề tài nhằm đề xuất các hình thức tổ chức hoạt động STEAM linh hoạt, phù hợp điều kiện thực tế, góp phần nâng cao chất lượng chương trình giáo dục mầm non theo hướng đổi mới và tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường – phụ huynh trong việc tạo điều kiện cho trẻ trải nghiệm STEAM.
V. GIẢ THIẾT KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI.
Nếu giáo viên xây dựng và vận dụng hiệu quả hệ thống các biện pháp giáo dục STEAM phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ 3 tuổi, dựa trên tư duy trực quan – hành động của trẻ; đồng thời chú trọng:
Xây dựng môi trường giáo dục mở, an toàn, sử dụng các nguyên vật liệu quen thuộc từ thiên nhiên và vật liệu tái chế;
Lồng ghép linh hoạt giáo dục STEAM vào các hoạt động chăm sóc – giáo dục hằng ngày như hoạt động góc, hoạt động ngoài trời, hoạt động trải nghiệm, thay vì tổ chức thành các tiết học riêng biệt;
Phát huy vai trò của yếu tố Nghệ thuật (Art) để dẫn dắt, khơi gợi hứng thú cho trẻ trong quá trình khám phá các kiến thức khoa học và toán học sơ đẳng, thì sẽ tạo được môi trường học tập tích cực, hấp dẫn, giúp trẻ 3 tuổi hứng thú hơn khi tham gia hoạt động, mạnh dạn khám phá, từng bước hình thành các kỹ năng nền tảng như: quan sát, so sánh, hợp tác nhóm và giải quyết những tình huống đơn giản trong cuộc sống hằng ngày.
Đồng thời, việc áp dụng các biện pháp giáo dục STEAM một cách phù hợp sẽ góp phần nâng cao năng lực chuyên môn, khả năng sáng tạo và đổi mới phương pháp tổ chức hoạt động của giáo viên, qua đó nâng cao chất lượng thực hiện chương trình giáo dục mầm non theo hướng đổi mới.
VI. ĐIỂM MỚI TRONG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Điểm mới của đề tài là xây dựng và vận dụng hệ thống biện pháp giáo dục STEAM phù hợp riêng cho trẻ 3 tuổi, dựa trên đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu học tập của lứa tuổi, theo hướng nhẹ nhàng, linh hoạt, lấy chơi và trải nghiệm làm trung tâm, không sao chép máy móc mô hình dành cho trẻ lớn.
Các biện pháp có tính khả thi và thực tiễn cao, tận dụng nguyên vật liệu sẵn có, gần gũi với trẻ, không đòi hỏi trang thiết bị phức tạp, phù hợp điều kiện thực tế của trường mầm non. Việc lồng ghép linh hoạt các yếu tố STEAM, đặc biệt là yếu tố Nghệ thuật (Art), giúp tạo hứng thú, duy trì sự tập trung và cảm xúc tích cực cho trẻ.
Đề tài mang lại hiệu quả vừa góp phần phát triển toàn diện cho trẻ 3 tuổi, vừa nâng cao năng lực chuyên môn và khả năng đổi mới phương pháp tổ chức hoạt động của giáo viên, khẳng định giá trị thực tiễn và khả năng ứng dụng của giáo dục STEAM trong trường mầm non.
B. NỘI DUNG.
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN
Giáo dục mầm non là bậc học đặt nền móng đầu tiên cho sự phát triển toàn diện của con người. Mọi tác động giáo dục ở giai đoạn này đều có ý nghĩa lâu dài, ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành nhân cách, năng lực và thái độ học tập của trẻ trong các bậc học tiếp theo. Vì vậy, việc lựa chọn phương pháp giáo dục phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ mầm non, đặc biệt là trẻ 3 tuổi, có vai trò vô cùng quan trọng.
Thực hiện chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Luật Giáo dục năm 2019 (Luật số 43/2019/QH14, có hiệu lực từ ngày 01/7/2020) đã xác định rõ mục tiêu giáo dục là phát triển toàn diện con người, chuyển mạnh quá trình giáo dục từ việc truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực, phẩm chất người học. Trên tinh thần đó, Chương trình Giáo dục mầm non của Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng lấy trẻ làm trung tâm, tăng cường các hoạt động trải nghiệm, khám phá, thực hành; coi trọng quá trình trẻ “tự học thông qua chơi” dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên.
Về mặt khoa học giáo dục, nhiều nghiên cứu đã khẳng định rằng trẻ mầm non học hiệu quả nhất thông qua trải nghiệm trực tiếp với môi trường xung quanh. Đối với trẻ 3 tuổi, tư duy chủ yếu là tư duy trực quan – hành động, trẻ nhận thức thế giới thông qua việc quan sát, sờ chạm, thao tác, thử nghiệm và bắt chước. Trẻ chưa có khả năng tiếp nhận các khái niệm trừu tượng hay lý thuyết phức tạp, nhưng lại rất nhạy cảm với hình ảnh, màu sắc, âm thanh, chuyển động và các tình huống gắn liền với đời sống hằng ngày. Do đó, các phương pháp giáo dục mang tính áp đặt, thiên về truyền đạt kiến thức một chiều sẽ không phát huy được hiệu quả đối với lứa tuổi này.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại và tác động mạnh mẽ của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, giáo dục không chỉ hướng tới việc trang bị kiến thức mà còn chú trọng phát triển các năng lực nền tảng như tư duy sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề, giao tiếp, hợp tác và thích ứng với sự thay đổi. Chính vì vậy, giáo dục STEM và sự mở rộng thành giáo dục STEAM đã trở thành xu hướng giáo dục tiên tiến được nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm và áp dụng từ sớm, trong đó có bậc học mầm non.
Bản chất của giáo dục STEAM trong mầm non là học thông qua chơi và trải nghiệm. Trẻ được tham gia vào các hoạt động gần gũi như chơi với nước, cát, lá cây, sỏi đá, đồ dùng tái chế; được quan sát sự thay đổi của sự vật, hiện tượng; được thử nghiệm, sai và làm lại dưới sự khích lệ của giáo viên. Thông qua đó, trẻ từng bước hình thành các kỹ năng cơ bản như: quan sát, so sánh, dự đoán, hợp tác với bạn, diễn đạt cảm xúc và ý tưởng bằng ngôn ngữ của mình. Những trải nghiệm này giúp trẻ ghi nhớ lâu hơn, hiểu sâu hơn và hình thành thái độ tích cực đối với việc học tập.
Mặt khác, giáo dục STEAM còn góp phần định hình vai trò mới của giáo viên mầm non. Giáo viên không còn là người truyền thụ kiến thức một chiều mà trở thành người thiết kế môi trường học tập, người đồng hành, hỗ trợ và khơi gợi hứng thú cho trẻ. Thông qua việc tổ chức các hoạt động STEAM linh hoạt, giáo viên có điều kiện phát huy tính sáng tạo, nâng cao năng lực chuyên môn và đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục mầm non trong giai đoạn hiện nay.
Từ những cơ sở trên có thể khẳng định rằng, việc lồng ghép giáo dục STEAM vào hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ 3 tuổi là hoàn toàn phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục, phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ mầm non và có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho trẻ ngay từ những năm đầu đời.
II. THỰC TRẠNG
Trong những năm gần đây, việc đổi mới phương pháp giáo dục mầm non theo hướng lấy trẻ làm trung tâm, tăng cường trải nghiệm và phát huy tính tích cực của trẻ đã được các cơ sở giáo dục quan tâm triển khai. Tuy nhiên, đối với giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi, việc tổ chức và áp dụng trong thực tiễn vẫn còn nhiều khó khăn và chưa thực sự đồng bộ.
Giáo dục STEAM tuy đã được nhắc đến và từng bước triển khai trong các trường mầm non, song trên thực tế, việc lồng ghép STEAM cho trẻ 3 tuổi còn mang tính thử nghiệm, chưa có hệ thống biện pháp cụ thể, thống nhất. Một số giáo viên còn hiểu STEAM theo hướng nặng về kiến thức, dự án, chưa điều chỉnh phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ nhỏ, dẫn đến hiệu quả chưa cao. Nếu hoạt động tổ chức chưa linh hoạt, còn dài dòng hoặc mang tính áp đặt, trẻ dễ mất hứng thú, thụ động trong quá trình tham gia.
Trong quá trình thực hiện tôi còn gặp một số thuận lợi khó khăn sau.
1. Thuận lợi
Trong quá trình trực tiếp giảng dạy và thực hiện Chương trình Giáo dục mầm non mới, tôi nhận thấy có những thuận lợi cơ bản sau:
Nhà trường nhận được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của các cấp lãnh đạo và Ban Giám hiệu
- Cơ sở vật chất tương đối khang trang, sạch đẹp. Phòng học rộng rãi đồ dùng, đồ chơi, trang thiết bị phục vụ công tác chăm sóc - giáo dục trẻ được trang bị tương đối đầy đủ tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt động giáo dục STEAM cho trẻ.
Đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên trong nhà trường trẻ trung, có trình độ chuyên môn, nhiệt tình, yêu nghề, mến trẻ, thường xuyên được tham gia các lớp bồi dưỡng, tập huấn, sinh hoạt chuyên môn, góp phần nâng cao năng lực chuyên môn và phương pháp giảng dạy.
Nhà trường tạo điều kiện cho giáo viên khai thác Internet, tiếp cận các tài liệu, chuyên đề, phương pháp giáo dục mới, phục vụ cho việc nghiên cứu và đổi mới hình thức tổ chức hoạt động giáo dục STEAM.
Phần lớn giáo viên là người địa phương, thuận lợi trong công tác; đồng nghiệp trong tổ chuyên môn luôn sẵn sàng chia sẻ, hỗ trợ, trao đổi kinh nghiệm trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài.
100% trẻ trong lớp học đúng độ tuổi. trẻ hiếu động, tò mò, thích khám phá, dễ hứng thú với các hoạt động trải nghiệm. Trẻ đã có nề nếp sinh hoạt, thói quen học tập bước đầu; khả năng nghe – hiểu và tiếp thu tương đối tốt, tạo điều kiện thuận lợi cho việc lồng ghép giáo dục STEAM trong các hoạt động hằng ngày.
Bản thân tôi luôn yêu nghề, mến trẻ, có tinh thần trách nhiệm; tích cực tự học, tự nghiên cứu qua sách báo, Internet, sinh hoạt chuyên môn trong và ngoài nhà trường; chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực, phù hợp với đặc điểm của trẻ 3 tuổi.
2. Khó khăn
Bên cạnh những thuận lợi, trong quá trình thực hiện đề tài tôi cũng gặp không ít khó khăn:
Giáo dục STEAM là phương pháp còn tương đối mới đối với giáo viên mầm non, đặc biệt là khi áp dụng cho trẻ 3 tuổi. Giáo viên đôi lúc còn lúng túng trong việc thiết kế hoạt động sao cho đúng tinh thần STEAM mà vẫn phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và khả năng tập trung ngắn của trẻ.
Một số hoạt động giáo dục vẫn còn chịu ảnh hưởng của phương pháp truyền thống, chưa khai thác triệt để các tình huống thực tế và nguyên vật liệu tái chế, vật liệu mở để tổ chức hoạt động trải nghiệm cho trẻ.
Trẻ 3 tuổi có sự không đồng đều về khả năng nhận thức, một số trẻ còn nhút nhát, rụt rè, kỹ năng giao tiếp và hợp tác nhóm còn hạn chế; một số trẻ phát âm chưa chuẩn tiếng phổ thông, ảnh hưởng đến khả năng diễn đạt và tiếp thu hoạt động.
Tài liệu tham khảo về giáo dục STEAM dành riêng cho lứa tuổi mầm non, đặc biệt là trẻ 3 tuổi, còn chưa phong phú; đồ dùng, thiết bị phục vụ cho hoạt động STEAM chưa thật sự đầy đủ, đòi hỏi giáo viên phải tự tìm tòi, sáng tạo trong quá trình tổ chức.
Việc phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong giáo dục trải nghiệm cho trẻ chưa thực sự đồng bộ. Một số phụ huynh còn hạn chế trong nhận thức về mục tiêu giáo dục mầm non, chủ yếu quan tâm đến việc trẻ học đọc, học viết sớm, chưa chú trọng đến việc phát triển toàn diện cho trẻ thông qua trải nghiệm.
Một số phụ huynh ít có điều kiện trao đổi thường xuyên với giáo viên do người đưa đón trẻ không trực tiếp là bố mẹ; việc phối hợp hỗ trợ nguyên vật liệu, tổ chức hoạt động STEAM cho trẻ tại nhà còn gặp nhiều khó khăn
3. Số liệu điều tra trước khi thực hiện:
Năm học 2025- 2026 được sự phân công của Ban Giám hiệu nhà trường tôi chủ nhiệm lớp mẫu giáo 3 tuổi A.
Tổng số học sinh của lớp là 25 cháu.
Bảng khảo sát trẻ ở lớp trước khi thực hiện đề tài:
| Nội dung | Tổng số trẻ | Trước khi thực hiện đề tài | |||
| 25 trẻ |
Số trẻ thực hiện tốt các nội dung | Tỉ lệ | Số trẻ chưa thực hiện tốt | Tỉ lệ | |
| 1. Sáng tạo | 10 | 40% | 15 | 60% | |
| 2. Tự tin | 12 | 48% | 13 | 52% | |
| 3.Giải quyết vấn đề | 11 | 44% | 14 | 56% | |
| 4. Kiên trì | 10 | 40% | 15 | 60% | |
| 5. Tập trung | 11 | 44% | 14 | 56% | |
| 6. Hợp tác | 15 | 60% | 10 | 40% | |
IV. CÁC GIẢI PHÁP
Dựa vào vốn kiến thức đã học và được bồi dưỡng chuyên môn, tôi đã tìm ra Một số phương pháp giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi như sau:
- Học tập nâng cao kiến thức về phương pháp steam
Phương pháp giáo dục stem là một phương pháp mới mang tính chất hiện đại muốn thực hiện tốt phương pháp lồng ghép Stem vào chăm sóc giáo dục trẻ cùng với chương trình GDMN thì trước tiên bản thân phải nghiên cứu phải biết được phương pháp stem là gì? Vận dụng vào thưc tế như thế nào? Chẳng hạn: Như thế nào là cách tiếp cận liên ngành trong một chương trình học? Dạy về dự án như thế nào? Bản thận tự đặt ra cho mình các câu hỏi. Tôi thường xuyên nghiên cứu tiếp cận các phương pháp để xem cái gì có thể đưa vào lồng ghép chương trình giáo dục mầm non cho trẻ traỉ nghiệm
Hình ảnh 2: Tổ chức họp chuyên môn học hỏi nâng cao chất lượng giáo dục
Tôi thông qua trang mạng internet thông qua học hỏi giữa các đồng nghiệp trường bạn. Thông qua trong các diễn đàn học thuật nghiên cứu về giáo dục STEM từ đó biết được stem chú trọng ở đây trang bị cho học sinh những kỹ năng mềm cần thiết cho sự thành công trong công việc sau này như kỹ năng cộng tác, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, tư duy sáng tạo, tư duy phản biện và bản than đúc rút ra được 5 đặc điểm chính của giáo dục STEM để phân biệt với các chương trình khác.
1. lập kế hoạch và xây dưng kế hoạch cho trẻ
2. Liên hệ với cuộc sống thực
3. Hướng đến phát triển kỹ năng của thế kỷ 21
4. Thách thức học sinh vượt lên chính mình
5. Có tính hệ thống và gắn kết giữa đa dạng các bài học.
Luôn có ý thức học hỏi những người đi trước, dự giờ, tham quan các lớp, trường bạn nhằm trau dồi kiến thức học những điều hay, điều mới lạ để thực hiện dạy trẻ có hiệu quả. Các dự án học mang tính tực tiễn rất cao.
Trong năm học, tôi tích cực tham gia các hội thi về STEAM như hội thi: Sáng tạo làm đồ dùng đồ chơi giáo dục STEAM cấp huyện và cấp tỉnh. Từ đó vận dụng làm nhiều đồ dùng đồ chơi STEAM sáng tạo cho trẻ, giúp trẻ hứng thú hơn.
Từ đó tôi đã bước đầu thành công trong việc lồng ghép chương trình Stem vào các hoat động học co trẻ trẻ trẻ rất tích cực
2. Lựa chọn nội dung và lập kế hoạch giáo dục steam phù hợp.
Lựa chọn nội dung và xây dựng kế hoạch giáo dục STEAM phù hợp với trẻ 3 tuổi được thực hiện trên quan điểm lấy đặc điểm tâm sinh lý và nhu cầu học tập của trẻ làm trung tâm. Thay vì tổ chức các dự án dài, mang tính quy trình phức tạp, giáo dục STEAM được lồng ghép linh hoạt vào các hoạt động hằng ngày của trẻ như hoạt động góc, hoạt động ngoài trời, hoạt động trải nghiệm.
Nội dung STEAM được lựa chọn theo hướng đơn giản – gần gũi – dễ thực hiện, xuất phát từ các sự vật, hiện tượng quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày của trẻ. Kế hoạch giáo dục STEAM được xây dựng theo tiến trình trải nghiệm phù hợp với trẻ 3 tuổi: gợi mở – trải nghiệm – thực hành – chia sẻ, giúp trẻ được khám phá bằng nhiều giác quan, được thao tác trực tiếp và bày tỏ cảm xúc, suy nghĩ của mình một cách tự nhiên.
Giải pháp này không chỉ giúp giáo viên chủ động trong tổ chức hoạt động, tránh chồng chéo, áp lực mà còn tạo điều kiện cho trẻ học mà chơi, chơi mà học, phát huy tính tích cực, hứng thú và khả năng sáng tạo ngay từ ngày đầu đến trường nên. Ngay từ đầu năm học, tôi xác định rằng giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi không thể làm theo phong trào hay hoạt động ngẫu hứng, mà cần được xây dựng có định hướng, có lộ trình rõ ràng, bám sát Chương trình Giáo dục mầm non và đặc điểm phát triển của trẻ.
Trước hết tôi Khảo sát đặc điểm tâm sinh lý, khả năng nhận thức, kỹ năng và hứng thú của trẻ trong lớp.
- Rà soát điều kiện cơ sở vật chất, học liệu hiện có tại lớp và khả năng huy động nguyên vật liệu từ phụ huynh.
- Nghiên cứu mục tiêu giáo dục của độ tuổi 3 tuổi để xác định những nội dung STEAM có thể lồng ghép, tránh quá sức trẻ. Trên cơ sở đó, tôi xây dựng kế hoạch STEAM năm học theo hướng:
- Không tách STEAM thành môn học riêng.
- Lồng ghép STEAM vào các hoạt động hằng ngày của trẻ.
- Mỗi tháng lựa chọn 1–2 nội dung STEAM trọng tâm, phù hợp với chủ đề trong chương trình. Kế hoạch năm được xây dựng theo nguyên tắc: đơn giản – linh hoạt – tăng dần mức độ trải nghiệm, giúp trẻ làm quen từ từ, không gây áp lực. Kế hoạch giáo dục STEAM được cụ thể hóa theo kế hoạch tháng, bám sát chủ đề giáo dục mầm non. Mỗi tháng, tôi xác định rõ trẻ được trải nghiệm điều gì, hình thành kỹ năng gì. Nội dung STEAM cốt lõi chọn hiện tượng, đồ vật gần gũi với trẻ.
Ví dụ:
- Tháng 9 tập trung cho trẻ làm quen STEAM thông qua chơi và khám phá tự do, không đặt nặng sản phẩm.
- Tháng 10. Tăng dần các hoạt động trải nghiệm có mục đích rõ ràng hơn như thử nghiệm, so sánh, tạo sản phẩm đơn giản.
- STEAM diễn ra hằng ngày, không nhất thiết phải là một hoạt động học cố định.
3. Lồng ghép nội dung giáo dục steam vào các hoạt động cho trẻ.
Đối với trẻ 3 tuổi, giáo dục STEAM không phải là những giờ học riêng biệt hay các dự án dài, mà cần được thấm vào từng hoạt động trong ngày của trẻ một cách tự nhiên, nhẹ nhàng. Vì vậy, giải pháp trọng tâm của tôi là lồng ghép giáo dục STEAM vào toàn bộ chuỗi hoạt động sinh hoạt – học tập – vui chơi hằng ngày, giúp trẻ được trải nghiệm liên tục, mọi lúc, mọi nơi.
Việc lồng ghép này đòi hỏi giáo viên phải chủ động, linh hoạt và sáng tạo, biết lựa chọn nội dung phù hợp với chủ đề, thời điểm trong ngày và khả năng nhận thức của trẻ; từ đó tạo cơ hội cho trẻ học thông qua chơi, trải nghiệm và khám phá, không áp đặt, không gây áp lực.
+ Lồng ghép STEAM trong giờ đón trẻ - khơi gợi hứng thú đầu ngày
Ngay từ giờ đón trẻ, tôi tổ chức cho trẻ chơi tự do có định hướng với các đồ dùng, đồ chơi mở như: khối gỗ, đồ lắp ghép, hình khối, vật liệu tái chế… Trẻ được tự do lựa chọn, sáng tạo và xây dựng theo ý thích của mình.
Trong quá trình trẻ chơi, tôi không can thiệp sâu mà chỉ quan sát, gợi mở bằng những câu hỏi đơn giản như: “Con đang xây gì vậy?” “Làm thế nào để công trình không bị đổ?”. Qua đó, trẻ được rèn tư duy không gian, khả năng phối hợp tay, mắt, hình thành thói quen suy nghĩ và thử nghiệm ngay từ đầu ngày học.
Lồng ghép STEAM trong hoạt động học – học qua trải nghiệm, không áp đặt
Khi tổ chức hoạt động học, tôi lựa chọn những nội dung gần gũi, thiết thực, cho trẻ được trải nghiệm, thao tác, thử nghiệm thay vì chỉ quan sát hoặc nghe cô giảng.
Ví dụ 1: Hoạt động khám phá “Phương tiện giao thông đường bộ”
- Trẻ được quan sát, sờ chạm mô hình ô tô, mở cửa, thử “lái xe”.
- Trẻ tự thiết kế ô tô từ hộp giấy, nắp chai; thử cho xe chạy, quan sát bánh xe có quay không.
- Trẻ tự phát hiện vấn đề (xe không chạy, bánh rơi) và cùng cô tìm cách khắc phục.
- Hoạt động này giúp trẻ hình thành tư duy giải quyết vấn đề đơn giản, phát triển khả năng sáng tạo và hợp tác.
Ví dụ 2: Hoạt động tạo hình “Thiết kế trang phục từ vật liệu mở”
- Trẻ làm việc theo nhóm nhỏ, lựa chọn nguyên vật liệu theo ý thích.
- Cô gọi mở cho trẻ trang trí sản phẩm theo ý tưởng của trẻ
- Trẻ được phát triển yếu tố Nghệ thuật (Art), khả năng diễn đạt và sự tự tin.
+ Lồng ghép STEAM trong hoạt động góc, học mà chơi, chơi mà học
Hoạt động góc là môi trường thuận lợi nhất để triển khai giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi. Tôi lồng ghép STEAM vào các góc chơi quen thuộc:
- Góc xây dựng: Trẻ xây nhà, cầu, hàng rào bằng chai lọ, hộp giấy; vừa xây vừa đếm số vật liệu, so sánh cao – thấp, dài – ngắn.
- Góc lắp ghép: Trẻ lắp ráp đối tượng theo yêu cầu đơn giản như: đứng được, di chuyển được.
- Góc học tập: Trẻ chơi trò chơi ghép hình, phân loại, tìm điểm giống – khác.
- Góc tạo hình – nghệ thuật: Trẻ vẽ, tô màu, dán tranh và chia sẻ sản phẩm.
- Góc âm nhạc: Trẻ vận động theo nhạc, thể hiện cảm xúc, phối hợp nhóm.
- Qua hoạt động góc, trẻ được trải nghiệm đa lĩnh vực STEAM, phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác và tư duy sáng tạo.
+ Lồng ghép STEAM trong hoạt động ngoài trời, học từ thiên nhiên
Hoạt động ngoài trời là môi trường lý tưởng để trẻ khám phá khoa học tự nhiên. Tôi tổ chức cho trẻ:
- Chơi với cát, nước; thả vật để quan sát nổi – chìm.
- Thu nhặt lá cây, sỏi đá để phân loại, so sánh.
- Trẻ được học bằng mọi giác quan, hình thành tình yêu thiên nhiên và kỹ năng quan sát.
+ Lồng ghép STEAM trong hoạt động chiều củng cố bằng công nghệ phù hợp
Trong giờ hoạt động chiều, tôi lồng ghép yếu tố Technology thông qua các trò chơi đơn giản trên máy tính (PowerPoint), giúp trẻ:
+ Lồng ghép STEAM qua hoạt động tham quan, dã ngoại
Tôi xây dựng kế hoạch cho trẻ tham quan vườn rau, khuôn viên trường, trường tiểu học… Trẻ được quan sát thực tế, đặt câu hỏi và trải nghiệm môi trường sống xung quanh.
- Trẻ lĩnh hội đầy đủ các yếu tố STEAM thông qua trải nghiệm thực tế, ghi nhớ sâu sắc hơn.
4. Phát triển sự khéo léo và sáng tạo của trẻ
Trẻ có kỹ năng tư duy sáng tạo đồng nghĩa rằng bé có thể suy nghĩ đến nhiều khía cạnh khác nhau của một hiện tượng hoặc vấn đề. Qua đó bé sẽ tìm được nhiều lời giải hoặc cách giải quyết khác nhau trong mọi hoạt động.Sự khéo léo và khả năng sáng tạo của các bé được STEM khơi dậy, giúp trẻ phát minh ra những ý tưởng và dự án mang tính đổi mới.
Sự phát minh: Những suy nghĩ khác biệt sẽ cho ra đời những phát minh. Khi những trẻ sáng tạo có cảm hứng về một chủ đề hoặc dự án nào đó thì trẻ sẽ không thể tập trung hay nghĩ về việc khác nữa
Ví dụ Sự kì diệu của những hạt Ngô hàng ngày chế biến thức ăn từ những ý tưởng của trẻ tạo thành những bức tranh
Ví dụ: Hay những hòn đá cuội với trẻ chỉ là hòn đá bình thường khi cô yêu cầu sẽ có ý sẽ có những ý tưởng gì qua gợi ý của cô trẻ tạo thành bức tranh, con vật, trên những hòn đá cuội
Ví dụ: Màu nước trẻ làm lên một bức tranh về con vật mặt trời, cành hoa theo ý tưởng của trẻ
5. Động viên, khen ngợi, nêu gương kịp thời.
Đối với trẻ mầm non, mỗi lời khen hay động viên của cô giáo đều có ảnh hướng lớn đến tâm lý của trẻ. Việc động viên và khen ngợi kịp thời kích thích để trẻ có những hành động đúng đắn trong cuộc sống xung quanh.
Cách thực hiện:
Khi trẻ làm theo những yêu cầu của cô tôi luôn tôn trọng ý kiến của trẻ. Khác với phương pháp giáo dục khác có thể sau khi trẻ thực hành nói luôn con sai ở chỗ nào nhưng với phương pháp giáo dục STEAM thì tuyệt đối không phê bình trẻ, mà trẻ được thực hành sẽ rút ra chính kinh nghiệm cho bản thân. Động viên để trẻ có thể được trình bày ra ý tưởng riêng của mình, của nhóm trẻ.
Ví dụ: Cùng thiết kế một con thuyền, cùng nguyên vật liệu giống nhau nhưng mỗi nhóm có cách thiết kế, chắp ghép con thuyền theo các cách khác nhau. Sau khi thực hành trẻ sẽ được trải nghiệm rút ra cách làm phù hợp hơn. Kèm theo đó là tôi khen ngợi các nhóm chơi có sự đoàn kết thống nhất ý kiến của các thành viên trong nhóm, phối kết hợp để tạo ra sản phẩm.
Ngay sau mỗi tiết học tôi thường nêu gương cá nhân những trẻ ngoan, hứng thú, sáng tạo trong giờ học, các nhóm tích cực hoạt động, đoàn kết… để động viên trẻ. Từ đó giúp trẻ tự tin, mạnh dạn, tích cực tham gia các hoạt động, biết đoàn kết phối hợp trong nhóm.
Kết quả:
Trẻ mạnh dạn, tự tin hơn trong giao tiếp với cô và các bạn trong lớp. Trẻ hứng thú, tích cực hoạt động để thực hiện nhiệm vụ cô yêu cầu, phát huy trí tưởng tượng phong phú và rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề theo tư duy của trẻ.
6. Phối kết hợp với phụ huynh qua lồng ghép phương pháp Steam
Trong nhiệm vụ giáo dục trẻ trở thành con người toàn diện, không chỉ giáo viên là người đảm nhận nhiệm vụ đó mà phụ huynh cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình giáo dục trẻ. Việc phối hợp với phụ huynh trong quá trình giáo dục trẻ rất cần thiết để đạt được những mục tiêu giáo dục.
Tôi đã xây dựng góc tuyên truyền của lớp phổ biến những kiến thức khoa học về phương pháp giáo dục STEAM. Trong buổi họp phụ huynh đầu năm, tôi đưa ra những nội dung và tầm quan trọng của việc giáo dục trẻ theo phương pháp STEAM để phụ huynh cùng thống nhất cách giáo dục trẻ. Tôi thường xuyên trao đổi với phụ huynh về các thông tin để giáo dục trẻ như: thường xuyên cho con làm một số thí nghiệm STEAM đơn giản, tạo ra cơ hội cho trẻ được trải nghiệm, khám phá, thực hành ngay cả khi trẻ ở nhà, cho con làm những việc con thích nhưng phải đảm bảo an toàn cho trẻ và có sự giám sát của phụ huynh.
Hoạt động Steam nhằm phát triển sự sáng tạo của trẻ nên đồ dùng, nguyên liệu cho trẻ hoạt động là vô cùng hữu ích. Để đạt được hiệu quả cao trong bất kỳ phương pháp giáo dục nào thì vai trò của bố mẹ là vô cùng quan trọng. Thông qua những buổi họp tôi tuyên truyền tới các bậc phụ huynh về phương pháp lồng ghép Steam và các hoạt động cụ thể tôi đã thực hiện tại lớp mình. Cung cấp các nguyên vật liệu sẵn có. Cùng cô xây dựng mô hình.
Thông qua buổi họp phụ huynh thu gom phế liệu cùng cô
Bảng thông tin tuyên truyên ở cửa lớp là một hình thức gián tiếp giúp gắn kết gữa giáo viên, phụ huynh và trẻ. Thông tin trên bảng được chúng tôi cập nhật thường xuyên và liên tục giúp phụ huynh có các nhìn tổng quan về lớp học.
Một kênh thông tin hữu hiệu mà giáo viên lớp tôi thực hiện là hệ thống nhóm zalo nhóm lớp. Qua nhóm zalo này giúp chúng tôi chia sẻ với các bậc phụ huynh về kiến thức, phương pháp và những thuận lợi, khó khăn trong quá trình dạy trẻ của cả giáo viên và phụ huynh.
V. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC:
Sau 10 tháng thực hiện (Từ tháng 7 năm 2025 đến hết tháng 4 năm 2026) triển khai và áp dụng những phương pháp trên tôi đã thu được kết quả như sau:
Đối với trẻ:
Trẻ hứng thú, tích cực tham gia vào các hoạt động giáo dục STEAM, có khả năng thể hiện sự hiểu biết của mình về các sự vật, hiện tượng gần gũi bằng cử chỉ, lời nói. Trẻ quan tâm, hứng thú của trẻ với các sự vật, hiện tượng và khả năng khám phá thế giới xung quanh bằng các giác quan, khả năng thực hiện, phối hợp được các cử động của bàn tay, ngón tay, phối hợp tay - mắt. Biết lắng nghe và hiểu lời nói, khả năng sáng tạo, giải quyết được những vấn đề đơn giản, thực hiện được nhiệm vụ gồm 2-3 hành động bằng việc trải nghiệm thực tế. Trẻ nhận biết và biểu lộ cảm xúc với con người, sự vật gần gũi. Có khả năng sáng tạo trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Trẻ quan tâm đến số lượng và đếm, so sánh, sắp xếp, nhận biết hình dạng, vị trí trong không gian và định hướng thời gian so với bản thân của trẻ.
Qua khảo sát cuối năm, tôi thấy kết quả trên trẻ tăng lên rõ rệt so với đầu năm.
KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ CỦA TRẺ
Bảng 3: Số liệu điều tra sau khi áp dụng sáng kiến.
| Nội dung | Tổng số trẻ | Sau khi thực hiện đề tài | |||
| 25 trẻ |
Số trẻ thực hiện tốt các nội dung | Tỉ lệ | Số trẻ chưa thực hiện tốt | Tỉ lệ | |
| 1. Sáng tạo | 23 | 92% | 2 | 8% | |
| 2. Tự tin | 22 | 88% | 3 | 12% | |
| 3.Giải quyết vấn đề | 20 | 80% | 5 | 20% | |
| 4. Kiên trì | 23 | 92% | 2 | 8% | |
| 5. Tập trung | 20 | 80% | 5 | 20% | |
| 6. Hợp tác | 21 | 84% | 4 | 16% | |
Đối với giáo viên:
Bản thân giáo viên được nâng cao kiến thức, kỹ năng sư phạm, nghệ thuật chăm sóc giáo dục trẻ. Phụ huynh tín nhiệm, tin yêu, yên tâm khi gửi con. Được sự quan tâm của Ban Giám hiệu nhà trường đã thường xuyên thăm lớp dự giờ và đánh giá các tiết dạy trực tiếp trên trẻ.
VI. KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG VÀ TRIỂN KHAI
Trẻ 3 tuổi bắt đầu chuyển từ tư duy trực quan hành động sang tư duy trực quan hình tượng. Đề tài này có khả năng ứng dụng cao vì nó đánh đúng vào tâm lý "thích khám phá" của trẻ. Thay vì học qua lý thuyết, STEAM cho phép trẻ chạm, nếm, nhìn và thực hiện.
Khả năng triển khai của đề tài nằm ở chỗ nó không yêu cầu những phòng thí nghiệm hiện đại hay thiết bị đắt tiền. Đối với trẻ mẫu giáo bé, "Công nghệ" có thể chỉ là cái kéo, băng dính; "Kỹ thuật" là cách xếp chồng các khối gỗ sao cho không đổ. Chính sự đơn giản hóa này giúp đề tài có thể áp dụng tại mọi cơ sở giáo dục, từ nông thôn đến thành thị. Uy tín, chất lượng của nhà trường ngày một đi lên, niềm tin của phụ huynh đối với nhà trường ngày một vững bền. Đề tài sáng kiến này được ứng dụng và triển khai rộng rãi trong các trường mầm non nói chung và trường tôi nói riêng chắc chắn trẻ sẽ đạt được kết quả cao. Việc triển khai đề tài "Một số phương pháp giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi" là hoàn toàn khả thi và mang lại giá trị thực tiễn lớn. Nó không chỉ biến lớp học thành một "xưởng sáng tạo" mini mà còn đặt những viên gạch đầu tiên cho thế hệ công dân toàn cầu có tư duy đột phá. Sự thành công của đề tài phụ thuộc vào sự linh hoạt của giáo viên trong việc tận dụng những gì sẵn có và sự kiên trì trong việc truyền cảm hứng cho trẻ.
VII. Ý NGHĨA CỦA SÁNG KIẾN
Việc triển khai các phương pháp giáo dục STEAM cho lứa tuổi mẫu giáo bé 3 tuổi không chỉ đơn thuần là việc giới thiệu những kiến thức mới, mà nó còn mang ý nghĩa nhân văn và giáo dục sâu sắc trong việc hình thành nhân cách và năng lực cốt lõi của trẻ. Khơi dậy niềm đam mê khám phá và tò mò tự nhiên, Ở lứa tuổi 3, trẻ luôn đặt ra hàng vạn câu hỏi "Tại sao?". Ý nghĩa lớn nhất của STEAM là bảo vệ và nuôi dưỡng trí tò mò đó thay vì dập tắt nó bằng những câu trả lời có sẵn. Thay vì bảo trẻ rằng "lá cây màu xanh", STEAM dẫn dắt trẻ đi tìm sắc tố trong lá qua các thí nghiệm nghiền lá, lọc màu. Điều này giúp trẻ hình thành tình yêu với việc học, coi việc học là một hành trình khám phá thú vị chứ không phải là nghĩa vụ. Xây dựng nền tảng tư duy giải quyết vấn đề (Problem-Solving) Trong thế giới hiện đại đầy biến động, khả năng thích nghi và giải quyết vấn đề là chìa khóa của thành công. Thông qua các hoạt động như thiết kế một cây cầu bằng lõi giấy hay xây dựng tổ cho chim, trẻ 3 tuổi bắt đầu học cách đối mặt với thất bại. Khi cây cầu đổ, trẻ không bỏ cuộc mà được khuyến khích suy nghĩ: "Tại sao nó đổ? Làm sao để nó vững hơn?". Ý nghĩa này giúp trẻ rèn luyện tính kiên trì và tư duy phản biện ngay từ khi còn rất nhỏ. Thúc đẩy sự phát triển toàn diện và tích hợp
Khác với các phương pháp truyền thống thường tách biệt các môn học, STEAM có ý nghĩa to lớn trong việc phá vỡ rào cản giữa các lĩnh vực. Một hoạt động STEAM là sự giao thoa nhuần nhuyễn: trẻ học Toán khi đo đạc, học Khoa học khi quan sát vật liệu, học Kỹ thuật khi lắp ráp và học Nghệ thuật khi trang trí sản phẩm. Sự tích hợp này giúp não bộ trẻ hình thành các liên kết đa chiều, giúp trẻ hiểu rằng mọi sự vật trong thế giới này đều có sự liên quan mật thiết đến nhau. Phát triển kỹ năng xã hội và trí tuệ cảm xúc (EQ). Hầu hết các dự án STEAM đều đòi hỏi sự tương tác nhóm. Ý nghĩa của sáng kiến này nằm ở chỗ tạo ra môi trường để trẻ 3 tuổi học cách chia sẻ, lắng nghe và hợp tác. Khi cùng bạn xây một tòa tháp cao, trẻ phải học cách thương lượng ai sẽ đặt khối gỗ, ai sẽ giữ chân tháp. Điều này giúp trẻ hình thành kỹ năng làm việc nhóm và sự thấu cảm – những kỹ năng xã hội quan trọng nhất trong hành trình trưởng thành. Chuẩn bị hành trang cho tương lai số. Dù trẻ chỉ mới 3 tuổi, nhưng việc tiếp cận với các khái niệm sơ khai về công nghệ và quy trình kỹ thuật giúp trẻ không bị bỡ ngỡ trước sự phát triển của thời đại. Sáng kiến này có ý nghĩa chiến lược trong việc xóa bỏ định kiến rằng khoa học là khô khan. Nó tạo ra một thế hệ trẻ em dám nghĩ, dám làm, tự tin làm chủ công cụ và công nghệ để cải tạo thế giới xung quanh mình. Giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi không chỉ mang ý nghĩa về mặt kiến thức, mà còn là một cuộc cách mạng về phương pháp tư duy. Nó giúp trẻ chuyển từ vị thế người quan sát thụ động sang vị thế của một "nhà khoa học nhí" chủ động, đặt nền móng vững chắc cho sự thành công của trẻ ở các cấp học tiếp theo và trong cuộc sống sau này.
C. PHẦN KẾT LUẬN
I. BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Một sai lầm thường gặp khi mới bắt đầu là cố gắng đưa những khái niệm quá phức tạp vào bài học. Kinh nghiệm cho thấy, với trẻ 3 tuổi, "đơn giản là đỉnh cao của sự tinh tế". Các khái niệm STEAM cần được chuyển hóa thành những hoạt động gần gũi như chơi với bóng, nước, đất nặn hay lá cây. Thay vì dạy về "trọng lực", hãy để trẻ trải nghiệm việc thả rơi một chiếc lông vũ và một viên sỏi. Bài học rút ra là: Giáo viên cần biết "hạ thấp" góc nhìn của mình xuống ngang tầm mắt của trẻ để thấu hiểu năng lực tiếp nhận của các con. Trong các giờ học STEAM, lớp học không bao giờ yên tĩnh. Trẻ sẽ làm đổ nước, rơi vãi cát hay tranh luận sôi nổi về một mô hình. Bài học kinh nghiệm ở đây là giáo viên cần thay đổi tư duy từ "người quản lý" sang "người đồng hành". Sự bừa bộn trong quá trình làm thí nghiệm chính là lúc trẻ đang tư duy mạnh mẽ nhất. Miễn là các con vẫn nằm trong vòng an toàn và hướng tới mục tiêu khám phá, giáo viên nên khuyến khích sự tự do này thay vì gò bó trẻ vào nề nếp quá nghiêm ngặt. Đối với trẻ mầm non, sản phẩm cuối cùng (như chiếc thuyền có nổi hay không, tòa tháp có cao hay không) không quan trọng bằng quá trình trẻ đã thực hiện nó như thế nào. Bài học rút ra là giáo viên không nên làm hộ hay sửa lại sản phẩm cho đẹp để chạy theo thành tích. Hãy đặt những câu hỏi gợi mở như: "Con nghĩ sao nếu mình thay miếng xốp bằng miếng gỗ?". Chính việc trẻ tự thử nghiệm, tự sai và tự sửa mới là lúc các liên kết thần kinh được hình thành bền vững nhất. Kinh nghiệm triển khai thực tế chứng minh rằng không cần phải có những bộ đồ chơi robot đắt tiền mới có thể dạy STEAM. Những nguyên liệu tái chế (vỏ hộp sữa, lõi giấy, chai nhựa) hay nguyên liệu thiên nhiên (sỏi, cát, cành cây khô) lại là những học liệu tuyệt vời nhất vì chúng có tính "mở". Trẻ có thể biến một chiếc hộp carton thành bất cứ thứ gì mình tưởng tượng. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn giáo dục trẻ về ý thức bảo vệ môi trường và tư duy tận dụng nguồn lực. Một bài học xương máu là nếu không có sự ủng hộ của phụ huynh, giáo dục STEAM sẽ bị đứt đoạn. Nhiều cha mẹ ban đầu lo lắng con sẽ bị bẩn đồ hoặc coi đây là hoạt động chơi bời. Bài học kinh nghiệm là cần thường xuyên chia sẻ những khoảnh khắc trẻ say mê nghiên cứu, giải thích cho phụ huynh hiểu về giá trị tư duy đằng sau đó. Khi phụ huynh cùng gom góp vỏ hộp hay cùng con làm thí nghiệm tại nhà, hiệu quả giáo dục sẽ được nhân đôi. Những bài học kinh nghiệm này cho thấy giáo dục STEAM cho trẻ 3 - 4 tuổi không phải là một công thức cứng nhắc mà là một nghệ thuật dẫn dắt. Người giáo viên cần có sự kiên nhẫn, lòng bao dung với những lỗi sai của trẻ và một tư duy luôn đổi mới để cùng trẻ đi trên hành trình khám phá thế giới.
II - KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.
1. Kết luận.
Giáo dục STEAM trang bị cho người học những kiến thức và kỹ năng cần thiết liên quan đến các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học. Các kiến thức và kỹ năng này phải được tích hợp, lồng ghép và bổ trợ cho nhau giúp học sinh không chỉ hiểu biết về nguyên lý mà còn có thể thực hành và tạo ra được những sản phẩm trong cuộc sống hằng ngày. Giáo dục STEAM sẽ phá đi khoảng cách giữa hàn lâm và thực tiễn, tạo ra những con người có năng lực làm việc một cách sáng tạo.
Đối với khối mầm non giáo viên sẽ khuyến khích các bé tự do thử sức với nhiều ý tưởng khác nhau và không để cho cảm giác “sợ sai” kiềm chế khả năng của mình. Giáo viên sẽ là người luôn lắng nghe đa chiều và mang lại cho các em học sinh một nền tảng kiến thức thực tế ngay từ khi còn nhỏ. Các em học và áp dụng những kiến thức từ nền tảng đến chuyên sâu, những kỹ năng và sự kỷ luật thông qua việc thực hiện các dự án thực tế và việc nghiên cứu những cập nhập mới nhất về các lĩnh vực liên quan. Với những ưu điểm nổi trội trên, tin rằng STEAM sẽ giúp sẽ giúp trẻ mầm non phát triển tốt nhất.
Sau một thời gian thực hiện “Một số phương pháp giáo dục STEAM cho trẻ mẫu giáo 3 tuổi trong trường Mầm non” tôi thấy trẻ được phát trẻ toàn diện cả về thể chất và tinh thần. Trẻ sáng tạo, tự tin, biết cách giải quyết vấn đề đơn giản, kiên trì, tập trung hơn, biết hợp tác với các bạn để thực hiện nhiệm vụ.
Phụ huynh an tâm, hài lòng và tin tưởng gửi con.
Bản thân tôi đã có kinh nghiệm trong việc áp dụng phương pháp giáo dục STEAM vào dạy trẻ. Khi tiến hành tổ chức hoạt động, giáo viên cần chú ý những điều sau:
Luôn luôn cập nhật thông tin trên Internet, thường xuyên nghiên cứu tài liệu, tự học, tự bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, linh hoạt, sáng tạo, mạnh dạn đưa các phương pháp mới để tổ chức các hoạt động cho trẻ.
Có kế hoạch xây dựng các dự án phù hợp với nội dung học theo các tháng dựa trên đặc điểm của từng lứa tuổi và tâm sinh lý của từng trẻ.
Lắng nghe ý kiến đóng góp, xây dựng, rút kinh nghiệm sau mỗi hoạt động để giúp trẻ phát triển tốt hơn.
Thực hiện tốt công tác tuyên truyền, kết hợp với phụ huynh để tạo điều kiện cho trẻ được tham gia vào các hoạt động lồng ghép STEAM mọi lúc mọi nơi.
Cho trẻ quan sát và thực hiện một nhiệm vụ, chỉ tập trung vào việc đặt câu hỏi để trẻ tự nói ra những thay đổi, những hiện tượng mà trẻ nhìn thấy và nghe thấy.
Tránh giải thích dài dòng về nguyên lý khoa học, mà hãy tập trung vào giúp trẻ phát hiện những thay đổi, những diễn biến của hiện tượng. Với các nguyên lý khoa học phức tạp trẻ sẽ tiếp tục được tiếp cận ở các cấp học cao hơn.
Đặt ra những câu hỏi dạng mở cho trẻ, khơi gợi trí tưởng tượng cho trẻ. Giao nhiệm vụ, tạo được hứng thú cho trẻ khám phá sẽ giúp trẻ tiếp nhận kiến thức dễ dàng hơn.
Cần tạo ra một môi trường học liệu phong phú, cơ hội sẵn sàng cho trẻ tham gia vào các hoạt động STEAM.
Sử dụng các đồ dùng tái chế như: Chai lọ, vỏ hộp, ống hút, dây buộc các loại, túi giấy … Học liệu không quá đắt nhưng trẻ có được nhiều điều vô cùng giá trị.
Tạo cơ hội cho trẻ được tiếp xúc, cọ sát với thế giới xung quanh để tăng cường sự tự tin và mạnh dạn, mở rộng hiểu biết với thế giới bên ngoài.
Cần cho trẻ giao lưu rộng rãi với nhiều người trong xã hội, bạn bè cùng trang lứa ở nơi công cộng cũng như trường học.
Khuyến khích trẻ đặt câu hỏi và hãy kiên nhẫn với các câu hỏi “đến cùng” của trẻ. Những câu hỏi “Tại sao?”, “vì sao?” xuất hiện càng nhiều với trẻ thì đó là điều đáng mừng cho mầm mống của một nhà khoa học trong tương lai.
Giáo viên phải nắm chắc nội dung nâng cao kỹ năng vận động phù hợp với độ tuổi.
Giáo viên cần sáng tạo, linh hoạt lồng ghép nội dung giáo dục steam vào các hoạt động. Nhiệt tình, yêu nghề mến trẻ, cô bao quát trẻ mọi lúc, mọi nơi, động viên khích lệ trẻ kịp thời khi trẻ làm tốt làm đúng.
2. Kiến nghị.
Ban giám hiệu tiếp tục bồi dưỡng, nâng cao trình độ cho giáo viên, tổ chức cho giáo viên dự giờ kiến tập các trường bạn.
Đề nghị nhà trường mua sắm thêm các đồ dùng, đồ chơi để phục vụ trong các góc chơi tạo môi trường đẹp, phong phú và đa dạng hơn.
Đề nghị Ban giám hiệu tổ chức nhiều cuộc thi triển lãm về đồ dùng đồ chơi, trang trí góc lớp trong trường Mầm Non.
Trên đây là một số phương pháp giáo dục STEAM cho trẻ 3 tuổi trường Mầm non. Do về mặt thời gian, phạm vi và quá trình nghiên cứu đề tài còn nhiều hạn chế. Rất mong được sự góp ý kiến của các cấp lãnh đạo, hội đồng khoa học nhà trường cùng các bạn đồng nghiệp cho bản sáng kiến thêm đầy đủ và mang tính khả thi cao hơn nữa, để tiếp tục áp dụng vào những năm học tiếp theo đạt được những hiệu quả cao.
Tôi xin chân thành cảm ơn !